İnkılap Tarihi KPSS ders notlarına Lozan Barış Antlaşması ile devam ediyoruz. Bu yazıda Lozan Barış Antlaşması’nın detaylarına değineceğiz.
LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (24 TEMMUZ 1923)
Lozan Barış Antlaşması’nın Genel Hatları
- TBMM, İngiltere, İtalya, Fransa, Yunanistan, Bulgaristan, Rusya, Romanya, Yugoslavya, Belçika, Portekiz ve Japonya katıldı.
- ABD gözlemci olarak katıldı. (Sadece gözlemci olarak katılmasının sebebi Monrea Doktrini’dir)
- Lozan’ı imzalayan I. TBMM, onaylayıp kabul eden II. TBMM’dir.
- M. Kemal, yapılan katliamları göstermek ve konferansa hakim olmak için İzmir’de yapılmasını talep etti. Kabul edilmedi İsviçre’nin Lozan kentinde yapıldı.
- Mondros’un yerine; Mudanya, Sevr’in yerine Lozan Antlaşması yapıldı.
- Türkiye adına; İsmet Paşa, Hasan SAKA, Dr. Rıza NUR, Haim Nahum (Yahudi) gibi isimlerin bulunduğu 34 delege katıldı.
- Kapitülasyonlar, Misak-ı Milli ve Ermeni yurdu konusunda asla taviz verilmemesi istendi.
- İkilik çıkarmak için iki hükümette seslendi. (İstanbul Hükümeti ve TBMM) – (Bu durum üzerine 1 Kasım 1922’de Saltanat Kaldırıldı; Bu durum I. TBMM’nin yaptığı ilk ve tek inkılaptır)
- İsmet Paşa “Çok ıstırap çektik, çok kan akıttık; bütün medeni milletler gibi hürriyet ve istiklal istiyoruz.” sözünü söyledi.
Lozan Barış Antlaşması’na TBMM’nin Katılma Nedenleri
- Misak-ı Milli’yi gerçekleştirmek.
- Ermeni devletinin kurulmasını engellemek.
- Kapitülasyonları kaldırmak.
- Devletler ile sorunları çözmek.
Not: Bazı konularda antlaşma sağlanmasına rağmen; Osmanlı borçları, Musul, Boğazlar, Kapitülasyonlar gibi konularda sonuç alınmayınca 4 Şubat 1922’de konferans dağıldı.
- İsmet Paşa konferans dilini Türkçe yaptı.
- İzmir İktisat Kongresi, Lozan’ın 2. etabında kapitülasyonların kaldırılmasında etkili olan kongredir!
- Lozan’ın ilk kısmında istediklerimiz olmayınca Türk Ordusu İstanbul, Boğazlar ve Musul üzerine harekete geçmek için hazırlıklara başladı. İki tarafta savaşı göze alamadıkları için Fransa’nın isteği ile 23 Nisan 1923’te tekrar toplanıldı.
- Yeniden toplanma sonucu Musul hariç tüm konularda antlaşma sağlandı.
- Lozan 24 Temmuz 1923’te imzalandı. 23 Ağustos 1923’te II. TBMM tarafından onaylandı.
- Musul sorunu 9 ay sonra görüşülecek kararı alındı.
Lozan Barış Antlaşması’nın Maddeleri
Sınırlar
- Sovyet Sınırı; Kars ve Moskova ile çizilen yerler kabul edildi.
- Suriye Sınırı; Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması kabul edildi.
- İran Sınırı; Kasr-ı Şirin ile çizilen sınırlar küçük değişiklikler ile kabul edildi.
- Irak Sınırı; İngiltere ve Türkiye, Musul konusunda anlaşamadı, bu konu 9 ay sonrasına ertelendi.
- Batı Sınırı; Doğu Trakya Türkiye’ye verildi. Karaağaç ve yöresi Yunanistan’dan alınacak savaş tazminatına sayıldı. Ege adalarının Türkiye sınırına yakın yerlerinde Yunanistan asker bulundurmayacak kararı alındı.
- Yunan Sınırı; Mudanya Antlaşması kabul edildi.
- Bulgar Sınırı; Balkan Savaşları ile imzalanan İstanbul Antlaşması kabul edildi.
Adalar
- Bozcaada (Taşoz), Gökçeada (İmroz) ve Tavşan Adaları Türkiye’ye verildi.
- Rodos, 12 Ada ve Meis adaları İtalya’ya verildi.
- Diğer Ege adaları silahlandırılmamak şartıyla Yunanistan’a verildi.
Not: Kıbrıs ve Mısır’ın yönetimi İngilizlere verildi.
Boğazlar
- Boğazlar Milletler Cemiyeti’nin garantisinde uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecekti. (Rusya, Japonya, Bulgaristan, Türkiye’yi desteklemiştir)
- Komisyon başkanı Türk olacaktır.
- Boğazların 2 yakasında da 15er km.lik alanda asker olmayacaktır.
- Ticaret gemileri serbestçe, savaş gemileri sınırlı olarak geçebilecektir.
- Türkiye olağanüstü durumlarda asker yerleştirebilecektir.
Not: Bu durum egemenlik haklarımıza terstir fakat Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde giderilecektir!
Kapitülasyonlar
- Tüm kapitülasyonlar kaldırıldı. (Tam olarak lehimize olan maddedir) – İzmir iktisat kongresinin büyük faydası olmuştur.
Azınlıklar
- Bütün azınlıklar Türk vatandaşı sayılacaktır.
- Hiçbir ayrıcalıkları olmayacaktır.
- İç işlerimize müdahaleler son bulmuş, Ermeni devleti hayali sona ermiştir.
Nüfus Mübadelesi
- Batı Trakya Türkleri, Gökçeada, Bozcaada ve İstanbul’da ki Rumlar mübadele dışında tutulacaktır.
- Anadolu ve Doğu Trakya’da ki Rumlar Yunanistan’da ki Türkler ile değiş tokuş edilmiştir.
Dış Borçlar
- Bu durum daha çok Fransa ile sorun oldu.
- Duyun-ı Umumiye idaresi kaldırıldı.
- Borçlar Osmanlı’dan ayrılan devletlere bölüştürüldü.
- Bize düşen kısmını TL ya da Fransız Frangı ile kağıt para esasına göre ödenmesi sağlandı, taksitlendirme yapıldı.
- 1929 Dünya Ekonomik bunalımı sebebiyle 1933’te yeniden taksitlendi.
- 1954’e kadar ödedik.
Not: Bu durum Türkiye’nin Osmanlı’nın devamı olduğunu gösterir niteliktedir.
Savaş Tazminatı
- I. Dünya Savaşı nedeniyle bizden istenen tazminattan vazgeçildi.
- Yunanistan tazminatı ödeyemeyeceğinden Karaağaç ve Bosnaköy’ü bize verdi. (Bu durum Yunanistan’ın savaş suçlusu olduğunu gösterir)
Yabancı Okullar
- Tamamı MEB’e bağlandı.
- Tarih ve Türkçe öğretmenleri Türk olacaktır.
- Türk müfettişler tarafından denetlenecektir. (Bu durum 1926’da Fransızlarla soruna dönüşecek fakat yine Lozan’da ki gibi çözülecektir)
Not: Tamamen lehimize olan maddelerden biri de yabancı okullar maddeleridir.
Fener Rum Patrikhanesi
- Türkiye’den çıkarılması gündeme geldi fakat kabul edilmedi.
- Dış güçlerle ve azınlıklarla hareket eden Fener Patrikhanesi’nin “Ekümenlik (Evrensellik)” yetkileri kaldırıldı.
- Rum Patrikhanesi’nin İstanbul’da kalmasına karar verildi.
- 1926 Medeni Kanun ile dini yetkileri dışındaki tüm yetkileri kaldırıldı.
İstanbul’un Boşaltılması
- Antlaşmadan 6 hafta sonra boşaltılacak. (6 Ekim 1923’te boşaltıldı)
- TBMM, Mısır ve Sudan’da ki haklarından vazgeçti!
Lozan Barış Antlaşması’nın Sonuçları
- Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşti.
- Misak-ı Milli tüm dünya devletleri tarafından kabul edildi.
- Yeni Türk devletinin varlığı ve bağımsızlığı tanındı.
- Günümüze kadar süren antlaşmadır.
- Çıkarları en çok zedelenen devlet İngiltere olmuştur.
- Bu antlaşma sömürge altındaki milletlere umut ve örnek olmuştur.
Lozan Barış Antlaşması’nda TBMM’nin İstediği Gibi Çözülemeyen Konular
- Musul
- Ege Adaları
- Boğazlar (Montrö’de çözülecek)
- Patrikhane
- Suriye Sınırı
- Batı Trakya
Lozan Barış Antlaşması’nda Çözülen Konular
- Patrikhane
- Ermeni meselesi
- Kapitülasyonlar
- Boğazlar
- Azınlıklar
- Yabancı okullar
- Adalar
- Dış borçlar
Kısacası Musul sorunu hariç tüm sorunlar Lozan Barış Antlaşması ile çözümlenmiştir.
Lozan Barış Antlaşması’ndan Sonra Sorun Olan Konular
- Boğazlar
- Azınlık okulları
- Suriye sınırı
- Irak sınırı (Musul)
- Nüfus Mübadelesi
- Dış borçlar
- Adalar
