KPSSTarih

Cemiyetler – KPSS Ders Notu

İnkılap Tarihi KPSS ders notlarına 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nde Faaliyet Gösteren Yararlı ve Zararlı Cemiyetler ile devam ediyoruz.

CEMİYETLER

  • Savaş dönemi faaliyet göstermiş cemiyetler Yararlı ve Zararlı Cemiyetler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

ZARARLI CEMİYETLER

  • Zararlı cemiyetler Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler ve Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler olmak üzere kendi arasında ikiye ayrılmaktadır.

Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Mavri Mira Cemiyeti
  • En etkili zararlı cemiyettir.
  • Rumlar tarafından “Megali İdea” (Büyük Yunanistan)’ı kurmak için kuruldu.
  • Azınlıklar içindeki en geniş kapsamlı cemiyettir.

Alt Kolları: Fener Rum Patrikhanesi, Rum İzci Kolları, Resmi Göçmenler Komisyonu, Kordos Cemiyeti, Yunan ve Trakya Komiteleri, Yunan Kızılhaçı

Kordos Cemiyeti: Göçmen cemiyeti, amiyane tabirle ne kadar it kopuk varsa Batı Anadolu ve Karadeniz bölgelerine taşıyarak, Wilson ilkelerinin çoğunluk maddesini kullanmaya çalışmıştır.

Fener Rum Patrikhanesi: Ermeni-Rum ortak çalışmasıdır. Lideri Ermeni Zaven Efendi’dir.

Pontus Rum Cemiyeti
  • Merkezi Trabzon’dur.
  • Trabzon’da bir Pontus Rum İmparatorluğu kurmayı amaçlamıştır.
Etnik-i Eterya Cemiyeti
  • En eski cemiyettir (1814)
  • Yunanistan’ın bağımsızlığı için çalışmıştır.
  • Yunanistan 1829 Edirne Antlaşması ile bağımsız olunca faaliyetlerini durdurmuştur.
  • 20. Yüzyıl başlarında Pontus Rum ve Mavri Mira cemiyetlerine destek vererek tekrar faaliyetlerine başlamıştır.
Ermeni Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri
  • Bu cemiyetlerin amacı Wilson ilkelerinden yararlanarak Doğu Anadolu ve Çukurova bölgesinde Ermeni devleti kurmak istemişlerdir.
  • İtilaflar Paris Barış Konferansı ve Sevr Antlaşmasında Ermeni devletini bu faaliyetler sonucu onaylamıştır.
  • Merkezi İstanbul’dur.
Alyans-İsrailit-Makabi ve Lions Cemiyetleri
  • Merkezi İstanbul’dur.
  • Yahudilerin ticari menfaatlerini korumak ve ileride kurulacak İsrail devletine ekonomik kaynak sağlamak için çalıştılar.

Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası
  • Vatanın kurtuluşunu padişah ve halifenin emirlerine uymakla sağlanacağını savunmuştur.
Teali İslam Cemiyeti
  • İskilipli Atıf Hoca kurmuştur.
  • Kurtuluş halifenin buyruklarındadır demiştir.
  • Bursa ve Konya’da faaliyet göstermiştir (Halktan çok ilgi görmemiştir)
Kürt Teali Cemiyeti
  • Wilson İlkeleri’ne dayanarak Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da bölgesel Kürt devleti kurmayı amaçlamıştır.
  • Ruslar ve Fransızlar tarafından desteklenmişler fakat halktan destek bulmamışlardır.
Wilson Prensipleri Cemiyeti
  • Halide Edip ve Refik Halit tarafından kurulmuştur.
  • ABD mandasını savunmuşlardır.
  • Sivas Kongresi’nden sonra yararlı cemiyet olmuştur.
Hürriyet ve İtilaf Fırkası
  • İttihat ve Terakkicilere karşı saltanatı savunmuştur.
  • Milli mücadeleye karşıdırlar.
  • Alemdar ve Peyam-ı Sabah gazetelerini kullanmışlardır.
Nigahban Cemiyeti
  • Emekli subaylar tarafından kurulmuştur.
  • Milli mücadeleye karşı çıkan ayaklanmaları desteklemişlerdir.

YARARLI CEMİYETLER (MİLLİ CEMİYETLER)

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
  • Edirne merkezlidir.
  • Trakya’nın Yunanistan’a katılmasını engelledi.
  • Edirne ve Lüleburgaz kongrelerini düzenledi.
  • Yeni Edirne ve Ahali gazetelerini kullandı.
  • Osmanlı’nın yıkılması durumunda Trakya Cumhuriyeti’ni kurmayı hedefledi.
İzmir Müdafaa-i Hukuk Osmaniye Cemiyeti
  • Paris Barış Konferansı’ndan sonra İzmir’in Yunanistan’a verileceğinin duyulması üzerine kuruldu.
  • Amacı, Batı Anadolu’nun Türklere ait olduğunu duyurmaktır.
  • İzmir’in işgalinden sonra İzmir Reddi İlhak Cemiyeti oldu.
  • Balıkesir ve Alaşehir kongrelerini düzenledi.
Kars İslam Şurası
  • Milli mücadele için toplanan bölgesel ilk cemiyettir.
  • Doğudaki Ermeni faaliyetleri için kuruldu.
  • Erzurum Kongresi’ne temsilci gönderildi.
  • Cenub-i Garb-i Kafkas Devleti’ni kurdu. (Mustafa Kemal’in katıldığı ilk yerel kongredir)
Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
  • Kuruluş merkezi İstanbul sonra Erzurum’a taşındı.
  • Ermenilere karşı kuruldu.
  • Bölgedeki Müslümanların göç etmesini önledi.
  • Dini, ekonomik, sosyal ve ilmi yapılanmaya gidilmesi için çalıştı.
  • Esas faaliyet azınlıklara karşı güçlü olmayı sağlamaktır.
  • Erzurum Kongresi‘ni topladı.
  • Fransızca Lepays (Vatan), Türkçe Hadisat ve Albayrak gazetelerini çıkardı.
Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti
  • Trabzon merkezlidir.
  • Pontus Rum Devleti’nin kurulmasını ve Ermeni faaliyetlerini engelledi.
  • Erzurum Kongresi’nin toplanmasına yardım etti.
Kilikyalılar Cemiyeti
  • Önce İstanbul’da kuruldu daha sonra Adana’ya taşındı.
  • Çukurova bölgesinde Fransız işgallerine ve Ermeni çetelerine karşı savaştı.
Vahdet-i Milliye Cemiyeti
  • Sivas Kongresi’nden önce bütün cemiyetleri birleştirme amacıyla kuruldu.
Milli Karakol ve Milli Mücadele Cemiyeti
  • Anadolu halkına silah sağlamak için çalışmıştır.
  • Daha sonra iki cemiyette kapanıp Mim Mim cemiyeti olmuştur.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti
  • Sivas Valisi Reşit Paşa’nın eşi Melek Hanım ve arkadaşları tarafından M. Kemal’in isteği ile kuruldu.
  • Kurtuluş Savaşı için destek topladı.
Milli Kongre Cemiyeti
  • Dr. Esat Işık tarafından kuruldu. (Kuva-i Milliye tabirini ilk kez kullanan kişidir)
  • İstanbul merkezlidir.
  • En uzun ömürlü cemiyettir.
  • Diğer cemiyetlerden farkı, Misak-ı Milli’yi savunmuştur.
  • Milli mücadelenin haklılığını ortaya koymak için çeşitli dillerde yayınlar çıkarmıştır.

Hüseyin Faruk YILDIRIM

Fen ve teknoloji dışında, sinema, fantastik edebiyat ve tarih sevdalısı, sıkı bir Yüzüklerin Efendisi hayranı.

Benzer İçerikler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu