Cemiyetler – KPSS Ders Notu

İnkılap Tarihi KPSS ders notlarına 1. Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşı’nde Faaliyet Gösteren Yararlı ve Zararlı Cemiyetler ile devam ediyoruz.

CEMİYETLER

• Savaş dönemi faaliyet göstermiş cemiyetler Yararlı ve Zararlı Cemiyetler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

ZARARLI CEMİYETLER

• Zararlı cemiyetler Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler ve Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler olmak üzere kendi arasında ikiye ayrılmaktadır.

Azınlıkların Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Mavri Mira Cemiyeti

• En etkili zararlı cemiyettir.
• Rumlar tarafından “Megali İdea” (Büyük Yunanistan)’ı kurmak için kuruldu.
• Azınlıklar içindeki en geniş kapsamlı cemiyettir.

Alt Kolları: Fener Rum Patrikhanesi, Rum İzci Kolları, Resmi Göçmenler Komisyonu, Kordos Cemiyeti, Yunan ve Trakya Komiteleri, Yunan Kızılhaçı

Kordos Cemiyeti: Göçmen cemiyeti, amiyane tabirle ne kadar it kopuk varsa Batı Anadolu ve Karadeniz bölgelerine taşıyarak, Wilson ilkelerinin çoğunluk maddesini kullanmaya çalışmıştır.

Fener Rum Patrikhanesi: Ermeni-Rum ortak çalışmasıdır. Lideri Ermeni Zaven Efendi’dir.

Pontus Rum Cemiyeti

• Merkezi Trabzon’dur.
• Trabzon’da bir Pontus Rum İmparatorluğu kurmayı amaçlamıştır.

Etnik-i Eterya Cemiyeti

• En eski cemiyettir (1814)
• Yunanistan’ın bağımsızlığı için çalışmıştır.
• Yunanistan 1829 Edirne Antlaşması ile bağımsız olunca faaliyetlerini durdurmuştur.
• 20. Yüzyıl başlarında Pontus Rum ve Mavri Mira cemiyetlerine destek vererek tekrar faaliyetlerine başlamıştır.

Ermeni Hınçak ve Taşnak Cemiyetleri

• Bu cemiyetlerin amacı Wilson ilkelerinden yararlanarak Doğu Anadolu ve Çukurova bölgesinde Ermeni devleti kurmak istemişlerdir.
• İtilaflar Paris Barış Konferansı ve Sevr Antlaşmasında Ermeni devletini bu faaliyetler sonucu onaylamıştır.
• Merkezi İstanbul’dur.

Alyans-İsrailit-Makabi ve Lions Cemiyetleri

• Merkezi İstanbul’dur.
• Yahudilerin ticari menfaatlerini korumak ve ileride kurulacak İsrail devletine ekonomik kaynak sağlamak için çalıştılar.

Türklerin Kurduğu Zararlı Cemiyetler

Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası

• Vatanın kurtuluşunu padişah ve halifenin emirlerine uymakla sağlanacağını savunmuştur.

Teali İslam Cemiyeti

• İskilipli Atıf Hoca kurmuştur.
• Kurtuluş halifenin buyruklarındadır demiştir.
• Bursa ve Konya’da faaliyet göstermiştir (Halktan çok ilgi görmemiştir)

Kürt Teali Cemiyeti

• Wilson İlkeleri’ne dayanarak Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’da bölgesel Kürt devleti kurmayı amaçlamıştır.
• Ruslar ve Fransızlar tarafından desteklenmişler fakat halktan destek bulmamışlardır.

Wilson Prensipleri Cemiyeti

• Halide Edip ve Refik Halit tarafından kurulmuştur.
• ABD mandasını savunmuşlardır.
• Sivas Kongresi’nden sonra yararlı cemiyet olmuştur.

Hürriyet ve İtilaf Fırkası

• İttihat ve Terakkicilere karşı saltanatı savunmuştur.
• Milli mücadeleye karşıdırlar.
• Alemdar ve Peyam-ı Sabah gazetelerini kullanmışlardır.

Nigahban Cemiyeti

• Emekli subaylar tarafından kurulmuştur.
• Milli mücadeleye karşı çıkan ayaklanmaları desteklemişlerdir.

YARARLI CEMİYETLER (MİLLİ CEMİYETLER)

Trakya-Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

• Edirne merkezlidir.
• Trakya’nın Yunanistan’a katılmasını engelledi.
• Edirne ve Lüleburgaz kongrelerini düzenledi.
• Yeni Edirne ve Ahali gazetelerini kullandı.
• Osmanlı’nın yıkılması durumunda Trakya Cumhuriyeti’ni kurmayı hedefledi.

İzmir Müdafaa-i Hukuk Osmaniye Cemiyeti

• Paris Barış Konferansı’ndan sonra İzmir’in Yunanistan’a verileceğinin duyulması üzerine kuruldu.
• Amacı, Batı Anadolu’nun Türklere ait olduğunu duyurmaktır.
• İzmir’in işgalinden sonra İzmir Reddi İlhak Cemiyeti oldu.
• Balıkesir ve Alaşehir kongrelerini düzenledi.

Kars İslam Şurası

• Milli mücadele için toplanan bölgesel ilk cemiyettir.
• Doğudaki Ermeni faaliyetleri için kuruldu.
• Erzurum Kongresi’ne temsilci gönderildi.
• Cenub-i Garb-i Kafkas Devleti’ni kurdu. (Mustafa Kemal’in katıldığı ilk yerel kongredir)

Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

• Kuruluş merkezi İstanbul sonra Erzurum’a taşındı.
• Ermenilere karşı kuruldu.
• Bölgedeki Müslümanların göç etmesini önledi.
• Dini, ekonomik, sosyal ve ilmi yapılanmaya gidilmesi için çalıştı.
• Esas faaliyet azınlıklara karşı güçlü olmayı sağlamaktır.
• Erzurum Kongresi‘ni topladı.
• Fransızca Lepays (Vatan), Türkçe Hadisat ve Albayrak gazetelerini çıkardı.

Trabzon Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti

• Trabzon merkezlidir.
• Pontus Rum Devleti’nin kurulmasını ve Ermeni faaliyetlerini engelledi.
• Erzurum Kongresi’nin toplanmasına yardım etti.

Kilikyalılar Cemiyeti

• Önce İstanbul’da kuruldu daha sonra Adana’ya taşındı.
• Çukurova bölgesinde Fransız işgallerine ve Ermeni çetelerine karşı savaştı.

Vahdet-i Milliye Cemiyeti

• Sivas Kongresi’nden önce bütün cemiyetleri birleştirme amacıyla kuruldu.

Milli Karakol ve Milli Mücadele Cemiyeti

• Anadolu halkına silah sağlamak için çalışmıştır.
• Daha sonra iki cemiyette kapanıp Mim Mim cemiyeti olmuştur.

Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti

• Sivas Valisi Reşit Paşa’nın eşi Melek Hanım ve arkadaşları tarafından M. Kemal’in isteği ile kuruldu.
• Kurtuluş Savaşı için destek topladı.

Milli Kongre Cemiyeti

• Dr. Esat Işık tarafından kuruldu. (Kuva-i Milliye tabirini ilk kez kullanan kişidir)
• İstanbul merkezlidir.
• En uzun ömürlü cemiyettir.
• Diğer cemiyetlerden farkı, Misak-ı Milli’yi savunmuştur.
• Milli mücadelenin haklılığını ortaya koymak için çeşitli dillerde yayınlar çıkarmıştır.