8. Sınıf Fen Bilimleri KonularıKonu Anlatımları

8. Sınıf Asitler ve Bazlar Konu Anlatımı

F.8.4.4. Asitler ve Bazlar

Önerilen Süre: 8 ders saati

Konu / Kavramlar: Asit, baz, pH, asit yağmurları, asit yağmurlarına karşı çözüm önerileri

F.8.4.4.1. Asit ve bazların genel özelliklerini ifade eder.

F.8.4.4.2. Asit ve bazlara günlük yaşamdan örnekler verir.

F.8.4.4.3. Günlük hayatta ulaşılabilecek malzemeleri asit-baz ayracı olarak kullanır.

F.8.4.4.4. Maddelerin asitlik ve bazlık durumlarına ilişkin pH değerlerini kullanarak çıkarımda bulunur. Konu ile ilgili deney yolu ile çıkarımlarda bulunmaları sağlanır.

F.8.4.4.5. Asit ve bazların çeşitli maddeler üzerindeki etkilerini gözlemler.

F.8.4.4.6. Asit ve bazların temizlik malzemesi olarak kullanılması esnasında oluşabilecek tehlikelerle ilgili gerekli tedbirleri alır.

F.8.4.4.7. Asit yağmurlarının önlenmesine yönelik çözüm önerileri sunar. Asit yağmurlarının oluşum sebepleri ve sonuçlarına değinilir.

ASİTLER VE BAZLAR

1. Asitler

Suda çözündüğünde H+ iyonu oluşturan maddelere asit denir.

Asitlerin Genel Özellikleri

1. Mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir.
2. Tatları ekşidir (Limon gibi).
3. Metaller ile tepkimeye girerek (H2) hidrojen gazının açığa çıkarır. Bu nedenle metal kaplarda saklanmaz.
4. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
5. Tahrip edici özelliğe sahiptir. ( Mermeri aşındırır, kumaşı deler, deriyi yakar )
6. Bazlarla tepkimeye girerek tuz ve su oluşturur.
7. pH değerleri 7 den küçüktür.
8. Sulu çözeltilerinde H+ iyonu oluşturur.
9. Ametallerin oksijenli bileşikleri asit özellik gösterir.

Önemli Asitler

HCl ——> H+ + Cl
Hidroklorik asit

HNO3 —–> H+ + NO3
Nitrik asit

H2SO4 —–> 2 H+ + SO4-2 Sülfürik asit

Not: Asitlerin genel olarak yapısında Hidrojen olduğu gözlenir. Ancak bazı özel durumlar vardır.
NH3, CH4, H2O bileşiklerin Hidrojen olmasına rağmen asit değildir.

Bazı bileşikler yapısında Hidrojen bulundurmaz fakat suda çözündüklerinde H+ iyonu oluştururlar.

CO+ H2O —–> 2 H+ + CO3-2
Karbondioksit

Asitler günlük hayatta ve sanayide kullanılmaktadır. Bazı asitler ve kullanım alanları aşağıda belirtilmiştir.

AsitSistematik AdıPiyasa adıKullanım Alanı
HClHidroklorik asitTuz ruhuTemizlik ürünlerinde kullanılır.
HNO3Nitrik asitKezzapDinamit yapımında ve gübre üretiminde kullanılır.
H2SO4Sülfürik asitZaç yağıGübre ve boya sanayinde, patlayıcı yapımında kullanılır.
Aküde asit olarak kullanılır.
H3PO4Fosforik asitFosfat asidiGübre üretimi, ilaç ve gıda sanayinde kullanılır.

Günlük Yaşamda Sıkça Kullandığımız Asit Örnekleri

  • Sirkede; Asetik asit
  • Limonda; Sitrik asit
  • Elmada; Malik asit
  • Çilekte; Folik asit
  • Üzümde; Tartarik asit
  • Süt, yoğurt; Laktik asit (Yorgunluk asidi)
  • Turşu, ketçap, meyve suyu; Benzoik asit (Koruyucu madde)
  • Reçel, marmelat; Sorbik asit (Koruyucu madde)
  • Gazoz; Karbonik asit
  • Kolalı içecekler; Fosforik asit
  • Karınca; Formik asit

2. Bazlar

  • Suda çözündüğünde OH– iyonu veren maddelere baz denir.

Bazların Genel Özellikleri

1. Tatları acıdır. (Sabun gibi)
2. Ele kayganlık hissi verir.
3. Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
4. Kırmızı turnusol kağıdını maviye çevirir.
5. Sulu çözeltilerin de OH iyonu oluşturur.
6. Asitlerle tepkimeye girerek tuz ve su oluşturur.
7. pH değerleri 7 den büyüktür.
8. Metallere etki etmez, ancak amfoter metallere (Zn, Al) kuvvetli bazlar etki eder.
9. Cam ve porseleni aşındırır.
10. Metallerin oksijenli bileşikleri bazik özellik gösterir.

Önemli Bazlar

NaOH ———> Na+ + OH
Sodyum hidroksit

KOH ———-> K+ + OH
Potasyum hidroksit

Mg(OH)2 ———->Mg+2 + 2OH
Magnezyum hidroksitCa(OH)2 ———->Ca+2 + 2OH
Kalsiyum hidroksit

NH3 + H2O ———-> NH4+ + OH
Amonyak

Not:
Bazı bileşikler yapılarında OH iyonu içermesine rağmen baz değildir. CH3COOH baz değil asittir.
Bazı bileşiklerin yapısında OH iyonu içermemesine rağmen bazdır. NH3 baz özellik gösterir.

Bazlar günlük hayatta ve sanayide kullanılmaktadır. Bazı bazlar ve kullanım alanları aşağıda belirtilmiştir.
Temizlik malzemelerinin geneli bazdır.

BazSistematik AdıPiyasa adıKullanım Alanı
NaOHSodyum hidroksitSud kostikSabun, kağıt, boya, deterjan, yapay ipek yapımında kullanılır.
KOHPotasyum hidroksitPotas kostikSabun, pil, gübre yapımında kullanılır.
Ca(OH)2Kalsiyum hidroksitSönmüş kireçKireç ve çimento yapımında kullanılır.
NH3AmonyakAmonyakGübre üretimi, temizlik maddeleri, çamaşır suyu yapımında kullanılır.

3. pH (Power of Hydrogen) Kavramı

  • Bir çözeltinin asit yada baz olma derecesi pH derecesi ile ölçülür. pH cetveli 0-14 arasında değişmektedir. 0-7 arası asit, 7-14 arası baz özelliktedir. 7 ise nötrdür.
  • pH değeri 3 den küçük olanlar kuvvetli asit, pH değeri 12 den büyük olanlar kuvvetli bazdır.

Bazı maddeleri pH değerleri

  • Hidroklorik asit: 0 pH
  • Sülfürik asit: 0.3 pH
  • Mide asidi: 1 pH
  • Nitrik asit: 1 pH
  • Gazlı içecek: 2.4 pH
  • Kola: 2.5 pH
  • Limon: 2.3 pH
  • Sirke: 2.9 pH
  • Portakal suyu: 3.5 pH
  • Domates suyu: 4.2 pH
  • Asit yağmuru: 5.6< pH
  • Kahve: 5.0 pH
  • Çay: 5.5 pH
  • İdrar: 6.0 pH
  • Süt: 6.5 pH
  • Saf Su: 7 pH
  • Tükürük: 7.2 pH
  • Kan: 7.4 pH
  • Göz yaşı: 7.4 pH
  • Safra sıvısı: 7-8 pH
  • Deniz suyu: 8.0 pH
  • El sabunu: 10.5 pH
  • Amonyak: 11.5 pH
  • Kalsiyum hidroksit: 12.4 pH
  • Çamaşır suyu: 12.5 pH
  • Sodyum hidroksit: 13.5 pH

Diğer bazlar

  • Çikolata, mayonez, arap sabunu, cam silme sıvısı, hamur kabartma tozu, mide ilacı, kül

Diğer asitler

  • Yoğurt, aspirin

4. Ayıraç (Belirteç, indikatör)

  • Ayıraç bir maddeyi başka maddeden ayırt etmemizi sağlayan maddelere ayıraç denir.

Asit ve  Bazlarda Kullanılan Bazı Ayıraçlar

Turnusol Kağıdı
Asitlerde kırmızı, bazlarda mavi renk alır.

Fenolftalein çözeltisi
Asitlerde renksiz, bazlarda pembe (Kırmızı) renk alır.

Metil Oranj çözeltisi
Asitlerde kırmızı, bazlarda sarı renk alır.

Kırmızı (Mor) Lahana Suyu
Asitlerde kırmızı, bazlarda mavi – yeşil renk alır.

5. Asit ve Bazların Tahribatları

Asitler ve bazlar tahriş edici (aşındırıcı) özelliğe sahiptir.

  • Asit ve bazları kullanırken, taşırken dikkatli olmamız gerekir.
  • Laboratuvar, mutfak, banyoda kullanılan asit ve bazların etkilerinden korunmak için eldiven takılmalı, gözlük kullanılmalıdır.
  • Asit ve bazların kullanımında birbiri ile karıştırılmamalıdır. Özellikle tuz ruhu ve çamaşır suyunu kesinlikle karıştırmamalıyız.
  • Temizlik yapılan ortamın iyice havalandırılmasını sağlamalıyız.
  • Asit ve bazların kullanırken güvenlik işaretlerine dikkat etmeli ambalajında yazan uyarılara uymalıyız.

Asitlerin Zararları

  • Asitler metal, mermer yüzeyleri aşındırır.
  • Dişlerin çürümesine neden olur.
  • Asitli içecekler ülser, reflü, gastrit hastalıklarına neden olur.

Bazların Zararları

  • Bazlar cam ve porselen eşyaları aşındırır.
  • Kristal cam eşyalar zamanla matlaşır.

6. Asit Yağmurları

  • Fabrika bacalarından, otomobil egzozlarından çıkan zehirli  gazlar (SO2, NO2, CO2) havada yağmur damlaları ile birleşerek asit yağmurlarını oluşturur. Asit yağmurunun pH değeri 5.6 dan küçüktür.

SO2  +   H2O   ——->   H2SO4   (Sülfürik asit)

NO2  +   H2O   ——->   HNO3     (Nitrik asit)

CO2  +   H2O   ——->   H2CO3     (Karbonik asit)

Not: CO2 oluşturduğu karbonik asit diğerlerine göre zayıf bir asittir.
Asit yağmurlarında en zararlı olan SO2 ve NO2 dir.
Bu nedenle fosil yakıtlardan en zararsızı doğal gazdır. (Sadece CO2  ve   H2O  oluşmaktadır.)

Asit Yağmurlarının Zararları

  1. Topraktaki kalsiyum, magnezyum, potasyum elementlerini çözerek toprağın mineral bakımından fakirleştirir.
  2. Ormanların kurumasına neden olur.
  3. Tarihi binalara ve eserlere zarar verir.
  4. Deniz, göl sularına karışarak burada yaşayan canlıları olumsuz etkiler.
  5. Araçların ve metal yüzeylerin aşınmasına neden olur.

Asit Yağmurlarının Engellenmesi İçin Yapılabilecekler

  1. Fosil yakıtların kullanımı azaltılmalıdır.
  2. Fosil yakıtlar yerine yenilenebilir enerji kaynakları kullanılmalıdır.
  3. Yeşil alan ve ormanlar artırılmalıdır.
  4. Sanayi tesislerine filtre takılmalıdır.
  5. Araçların bakımları zamanında yapılmalıdır.
  6. Kalorisi düşük yakıtlar yerine doğal gaz kullanılmalıdır.
  7. Kışın yaprak dökmeyen ağaçlar tercih edilmelidir.

Hüseyin Faruk YILDIRIM

Fen ve teknoloji dışında, sinema, fantastik edebiyat ve tarih sevdalısı, sıkı bir Yüzüklerin Efendisi hayranı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu