8. Sınıf Fen Bilimleri Çalışma YapraklarıFen Bilimleri Çalışma Yaprakları

Basit Makineler Çalışma Yaprağı (8. Sınıf)

BASİT MAKİNELER ÇALIŞMA YAPRAĞI

  • Günlük hayatta iş yapma kolaylığı sağlamak amacıyla zaman zaman farklı araçlar kullanılır.
  • Kaldıraç, makara, eğik düzlem, kasnak, vida veya dişliden ibaret olan bu araçlara basit makineler denir.
  • Binlerce yıldan beri kullanılmakta olan bu makineler, bir veya iki parçadan oluşup tek bir kuvvetin etkisiyle çalışır.
  • Basit makinelerin bazıları uygulanan kuvvetin sadece yönünü değiştirirken bazıları da hem yönünü, hem büyüklüğünü değiştirir
  • Basit makine kullanılırken uygulanan kuvvete giriş kuvveti, mekanizmanın çalışmasından doğan kuvvete ise çıkış kuvveti denir.
Giriş ve Çıkış Kuvveti
Giriş ve Çıkış Kuvveti

Basit Makineler Genel Olarak;

  1. Uygulanan kuvveti arttırabilir.
  2. Bir kuvvetin yönünü değiştirebilir.
  3. Bir işin yapılma hızını değiştirebilir.
  4. Bir enerji türünü, başka bir enerji türüne çevirebilir.

1. KALDIRAÇLAR

  • Sabit bir nokta etrafında serbestçe dönebilen sistemlere kaldıraç denir.
  • Kuvvet kolu ne kadar uzunsa kuvvet kazancı o kadar fazla olur ve yükü kaldırmak için daha az kuvvet uygulanır.
  • Kaldıraçlar, desteğin, yükün ve uygulanan kuvvetin bulunduğu yere göre üç çeşittir.

1.1. Desteğin Ortada Olduğu Kaldıraç – Çift Taraflı Kaldıraç

  • Bu tip kaldıraçta destek kuvvetten ne kadar uzak olursa ya da yüke ne kadar yakın olursa yükü kaldırmak için o kadar az kuvvet uygularız.
  • Az kuvvetle çok iş yapmış oluruz.
Desteğin ortada olduğu kaldıraç
Desteğin ortada olduğu kaldıraç

 

  • Makas, tırnak makası, tahterevalli, levye, keser, mandal, kerpeten, pense, eşit kollu terazi, kayık küreği bu tip kaldıraçlara örnektir.

1.2. Yükün Ortada Olduğu Kaldıraç – Tek Taraflı Kaldıraç

  • Bu tip kaldıraçlarda her zaman kuvvet kazancı vardır.
  • Ağır yükleri daha küçük kuvvetlerle kaldırmak için kullanılabilir.
  • Kuvvetten kazanç, aynı oranda yoldan kayıp vardır.
Yükün ortada olduğu kaldıraç
Yükün ortada olduğu kaldıraç

 

  • El arabası, ceviz kıracağı, gazoz açacağı, menteşeli kapılar, delgeç bu tip kaldıraçlara örnektir.

1.3. Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraç – Tek Taraflı Kaldıraç

  • Yük kolu kuvvet kolundan büyük olduğu için, kuvvetten kayıp, aynı oranda yoldan kazanç vardır.
  • Bu tip kaldıraçlarda asla kuvvet kazancı yoktur.
  • İş kolaylığı sağlamak için kullanılırlar.
Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraç
Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraç

 

  • Cımbız, maşa, zımba, olta, kürek, tırmık, tenis raketi, insan kolu, insan çenesi bu tip kaldıraçlara örnektir.

2. MAKARALAR

  • Sabit bir eksen etrafında serbestçe dönebilen, çevresinde ipin geçebilmesi için oluğu olan dairesel düzeneklere makara denir
  • Makaralar ip, halat, zincir vb. yardımıyla kullanılır.

2.1. Sabit Makara

  • Sabit bir eksen etrafında dönebilen yük ile hareket etmeyen makaraya sabit makara denir.
  • Sabit makaralar kuvvetten ve yoldan kazanç sağlamaz. Kuvvetin yönünü değiştirdiği için iş kolaylığı sağlar.
Sabit Makara
Sabit Makara

2.2. Hareketli Makara

  • Bir eksen etrafında dönebilen ve yük ile birlikte aşağı yukarı hareket edebilen makaraya hareketli makara denir.
  • Hareketli makaralarda kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
Hareketli Makara
Hareketli Makara

2.3. Palanga

  • Sabit ve hareketli makaraların alt alta bağlanmasıyla oluşturulan bileşik makara sistemlerine palanga denir.
  • Palangalarda kullanılan makara sayısı ve kuvvetin uygulanış yönü kuvvet kazancını etkiler.
Palanga sistemi
Palanga sistemi

3. EĞİK DÜZLEM

  • Cisimleri belirli yüksekliklere çıkarmak için kullanılan ve yatayla belli bir açı yapan düzleme eğik düzlem denir.
  • Kamyon ve tır yüklemede kullanılan rampalar, düz merdivenler, dik dağlara tırmanan kıvrımlı yollar birer eğik düzlemdir.
  • Eğik düzlem, küçük kuvvetlerle büyük yükleri belirli bir yüksekliğe çıkarmak için kullanılır.
  • Eğik düzlemde kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
  • Kuvvetten daha fazla kazanç sağlanması için eğik düzlemin uzunluğu arttırılır veya yüksekliği azaltılır. Fakat yapılan iş değişmez.
Eğik Düzlem
Eğik Düzlem

4. ÇIKRIK

  • Sabit bir dönme ekseni etrafında serbestçe dönebilen silindir seklindeki cismin oluşturduğu basit makineye çıkrık denir.
  • Kuvvetten kazanç, yoldan kayıp sağlar.
  • Kuvvet kazancının büyük olması için kuvvet kolunun yani çıkrık kolunun uzun olması gerekir.
Çıkrık
Çıkrık

 

  • Su kuyusu, tornavida, bisiklet pedalı, olta çevirme kolu direksiyon, anahtar, ingiliz anahtarı, kapı kolu, musluk başı, el mikseri, el matkabı, kıyma makinesi, kahve öğütücü çıkrığa örnek verilebilir.

5. DİŞLİ ÇARKLAR

  • Diş sayısı eşit ise; dönüş yönleri zıt, tur sayıları eşit olur.
  • Diş sayısı farklı ise; dönüş yönleri zıt, tur sayıları farklı olur. Küçük olan daha çok tur atar.
  • Ortak eksenli dişliler birlikte dönmek zorundadır. Bu yüzden tur sayıları eşit, dönme yönleri aynıdır.
Dişliler
Dişliler

 

  • Saat, araç motorları, bisiklet dişlisi, fabrikadaki üretim bantları, iplik sarma makineleri örnek verilebilir.

6. KASNAKLAR

  • Düz bağlı kasnaklarda dönüş yönleri aynı, tur sayıları farklıdır.
  • Çapraz bağlı kasnaklarda dönüş yönleri ve tur sayıları farklıdır.
  • Ortak eksenli kasnaklarda dönüş yönleri aynı, tur sayıları eşittir.
Kasnaklar
Kasnaklar

7. VİDA

  • Vida, günlük yaşamda parçaları birbirine sabitlemek için kullanılan eğik düzlemden oluşan bir tür basit makinedir.
  • Vida, eğik düzlemde olduğu gibi yolu uzatarak kuvvet kazancı sağlayabilen bir araçtır.
Vida
Vida

 

  • Kriko, kavanoz kapağı, mengene örnek verilebilir.
Basit Makineler Testlerini Görüntülemek İçin Tıklayın

[collapse]
Basit Makineler Testleri Cevap Anahtarı İçin Tıklayın

[collapse]

Hüseyin Faruk YILDIRIM

Fen ve teknoloji dışında, sinema, fantastik edebiyat ve tarih sevdalısı, sıkı bir Yüzüklerin Efendisi hayranı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu