F.7.4.4. Karışımların Ayrılması

Önerilen Süre: 4 ders saati

Konu / Kavramlar: Buharlaştırma, yoğunluk farkı, damıtma

F.7.4.4.1. Karışımların ayrılması için kullanılabilecek yöntemlerden uygun olanı seçerek uygular. Karışımların ayrılmasında kullanılabilecek yöntemlerden buharlaştırma, yoğunluk farkı ve damıtma üzerinde durulur.

KARIŞIMLARIN AYRILMASI

• Karışımlar fiziksel yollarla meydana gelmektedir.
• Bu nedenle fiziksel yollarla birbirinden ayrılırlar.

1. KARIŞIMLARIN AYRILMA YÖNTEMLERİ

1.1. Buharlaştırma İle Ayırma

• Katı-sıvı karışımları ayırmak için kullanılan bir yöntemdir.
• Karışım ısıtılarak içerisindeki sıvı buharlaştırılır.
• Karışım içindeki katı madde çökerek ayrışmış olur.

a. Buharlaştırma ile Ayırmaya Örnekler

• Deniz suyundan tuz elde edilmesinde,
• Sütün buharlaştırılarak, süt tozu elde edilmesinde,
• Şeker üretilmesinde,
• Pestil, salça, reçel, marmelat yapımında buharlaştırma yöntemi kullanılır.

1.2. Damıtma ile Ayırma

• Sıvı-sıvı karışımların ayrılmasında kullanılan bir yöntemdir.
• Sıvıların kaynama noktaları farkı ile  birbirinden ayrılır.
• Kaynama noktası düşük olan sıvı önce kaynayarak sıvıdan ayrılacaktır.
• Başka bir kapta buhar yoğunlaştırılarak toplanır.
• Bu sayede sıvılar birbirinden ayrılmış olur.

a. Damıtma İle Ayırmaya Örnekler

• Su ve alkol karışımının ayrılmasında
• Rafineride petrol damıtılarak bezin, motorin elde edilmesinde kullanılır.

1.3. Yoğunluk Farkı İle Ayırma

• Yoğunlukları farklı ve birbirine karışmayan sıvı-sıvı karışımların ayrılmasında kullanılır.
• Su-yağ karışımı ayırma hunisine alınır, suyun aşağıya çökmesi beklenir.
• Su musluktan akıtılır, bu şekilde su yağdan ayrılmış olur.

a. Yoğunluk Farklı İle Ayırmaya Örnekler

• Yağ-su
• Su-benzin

1.4. Mıknatısla Ayırma

• Mıknatıs demir, nikel, kobalt elementlerini ve bunlardan yapılan maddeleri çekmektedir.
• Karışım içerisinde demir, nikel ve kobalt varsa mıknatısla ayırım sağlanabilir.

a. Mıknatısla Ayırmaya Örnek

• Kum içerisinde demir tozları mıknatısla ayrılabilir.

1.5. Özkütle Farkı İle Ayırma (Yüzdürme Yöntemi)

• Farklı yoğunluktaki iki maddenin ayrılmasında kullanılır.

a. Özkütle Farkı İle Ayırmaya Örnek

• Kum ile talaş karışımını ayırmak için su içerisine atarız.
• Talaş suda yüzerken, kum suda batacaktır.

1.6. Elektriklenme İle Ayırma

• Sürtünme ile elektrik yükü kazanan plastik, cam gibi maddeler bazı maddeleri çekerler.

a. Elektriklenme İle Ayırmaya Örnek 

• Elektrik yüklü cam çubuk tuz karabiber karışımından karabiberleri çeker.
• Bu şekilde şeker-kükürt karışımından da kükürt ayrılabilir.

1.7. Erime Noktası Farkı ile Ayırma

• Erime noktaları farklı olan iki katı karışım birbirinden bu şekilde ayrılabilir.

a. Erime Noktası Farkıyla Ayırmaya Örnek

• Çinko ve kalay karışımı

1.8. Tanecik Boyutu Farkı ile Ayırma

• Tanecikleri farklı olan maddeler bu şekilde ayrılabilir. Buna eleme yöntemi de denilmektedir.

a. Tanecik Boyutu Farkı İle Ayırmaya Örnek

• Kum ile çakıl elenerek ayrılabilir.

1.9. Çözünürlük Farkı ile Ayırma

• İki katının ayrılmasından çözünürlüklerinden yararlanılarak ayırma yapılabilir.
• Bu katılardan birisi sıvıda çözünmesi diğerinin ise çözünmemesi gerekmektedir.

a. Çözünürlük Farkı İle Ayırmaya Örnek 

• Demir tozu – tuz karışımını su içerisine attığımızda tuz çözünürken demir tozu çözünmez. Karışım süzüldüğünde demir tozu süzgeçte kalacaktır.