Vatandaşlık ve Anayasa KPSS ders notlarımıza Yürütme konusu ile devam ediyoruz. Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı seçilme süreci, Cumhurbaşkanın görev ve yetkileri, Devlet Denetleme Kurumu, Cumhurbaşkanının cezai sorumluluğu, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar, Olağanüstü yönetim şekilleri, Milli Güvenlik Kurulu konularını inceleyeceğiz.

YÜRÜTME

1. YÜRÜTME YETKİSİ VE GÖREVİ

• Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasa ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.

2. CUMHURBAŞKANLIĞI

• Cumhurbaşkanını halk seçer.
• Görev süresi 5 yıldır. (En fazla 2 defa seçilebilir)
• Cumhurbaşkanı seçilen kişinin meclis üyeliği sona erer.

2.1. Cumhurbaşkanı Seçilme Şartları

• 40 yaşını doldurmuş olmak.
• Yüksek öğrenim yapmış olmak.
• Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmaz.

2.2. Cumhurbaşkanı Aday Gösterilmesi

• Siyasi parti grupları tarafından aday gösterilebilir.
• Oyların toplamı %5’i bulan siyasi partiler aday gösterebilir.
• 100 bin seçmenin imzasını alan kişi aday olabilir.

2.3. Cumhurbaşkanı Seçim Süreci

• 1. turda salt çoğunluğu alan kazanır.
• 2. turda en çok oyu alan kişi kazanır.
• 2. oylamaya tek adayın kalması halinde oylama referandum şeklinde yapılır, aday geçerli oyların salt çoğunluğunu alırsa Cumhurbaşkanı olur.

2.4. Cumhurbaşkanı’nın Görev ve Yetkileri

• Cumhurbaşkanı devletin başıdır. Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eder.
• Gerek gördüğü takdirde TBMM’nin açılış günü meclis konuşması yapar.
• Kanunları yayımlar ve tekrar görüşülmesi için TBMM’ye geri gönderir.
• Kanunlar, meclis iç tüzüğü hakkında Anayasa Mahkemesi’ne iptal davası açar.
• Ülkenin iç veya dış siyaseti hakkında meclise mesaj verir.
• Üst kademe yöneticiler atar.
• Uluslararası antlaşmaları onaylar ve yayımlar.
• Anayasa değişikliklerine ait kanunları gerekli hallerde halk oyuna sunar.
• Milli güvenlik politikalarını belirler ve gerekli tedbirleri alır.
• TSK’nın başkomutanlığını temsil eder ve kullanılmasına karar verir.
• Sürekli hastalık, sakatlık ve kocama ile bazı kişilerin cezalarını hafifletir veya kaldırır.
• Yabancı devletlere Türk devletinin temsilcilerini gönderir yabancı devlet temsilcilerini kabul eder.

2.5. Cumhurbaşkanı Kimleri Atar ve Seçer?

• YÖK üyelerini seçer ve atar.
• Üniversite rektörlerini seçer ve atar.
• Devlet Denetleme Kurulu’nun Başkan ve üyelerini seçer.
• Anayasa mahkemesine üye seçer.
• Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ve vekilini atar.
• Danıştay’a üye seçer.
• Hakimler ve Savcılar Kurulu’na üye seçer.

2.6. Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu

• Cumhurbaşkanı hakkında, bir suç işlediği iddiasıyla soruşturma başlatılması istenebilir.
• Soruşturma (301 Milletvekili) -> TBMM’de görülüşür -> Önergenin kabulü (360 Milletvekili) -> Soruşturma Komisyon raporu (En geç 2+1 ay içerisinde) -> Yüce Divan’a sevk (400 Milletvekili) -> Yüce Divan’da seçilmeye engel bir suçtan mahkum edilen cumhurbaşkanının görevi sona erer.

2.7. Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri

a. Olağan Dönem Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Konusu: Yürütme yetkisine ilişkin konular

Düzenleme Alanı: Sosyal ekonomik haklar ve ödevler

Sınırları: Kanunla düzenlenmesi öngörülen konular ve kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz.

CBK ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır.

TBMM’nin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, CBK hükümsüz kalır.

Meclis Onayı: Yok

Yürürlüğe Girmesi: Ayrıca tarih belirtilmemişse Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün.

Yargısal Denetimi: Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır.

b. Olağanüstü Hal Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi

Konusu: Olağanüstü halin gerekli kıldığı konular

Düzenleme Alanı: Tüm haklar

Sınırları: Olağan dönem CBK’ları için öngörülen sınırlamalar geçerli değildir.

Meclis Onayı: Yayımlandığı gün meclis onayına sunulur 3 ay içinde görüşülmezse yürürlükten kalkar.

Yürürlüğe Girmesi: Resmi Gazete’de yayımlandıkları gün.

Yargısal Denetimi: Yok

3. CUMHURBAŞKANI YARDIMCILARI VE BAKANLAR

• Bakanlar ve Cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanı tarafından atanır ve görevlerine son verilir.
• Yardımcılar ve bakanlar milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olanlar arasından atanır.
• Milletvekili iken atananların vekillik sıfatı sona erer.
• Yardımcılar ve bakanlar TBMM’de and içerler.
• Yardımcılar ve bakanlar Cumhurbaşkanına karşı sorumludurlar.
• Yardımcılar ve bakanlar göreve ilişkin suçların dışındaki suçlardan dolayı yasama dokunulmazlığından faydalanırlar.
• Yardımcılar ve bakanlar hakkında görev suçu iddiası ile soruşturma başlatılabilir. (Soruşturma usulü Cumhurbaşkanı ile aynıdır.)
• Cumhurbaşkanı yardımcıları; Ölüm, hastalık, yurtdışına çıkma ve görevi bırakma durumunda cumhurbaşkanına vekalet ederler.

Not: Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri, teşkilat yapısı, merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile olur.

4. DEVLET DENETLEME KURULU

• Amacı; idarenin hukuka uygunluğunun, düzenli ve verimle şekilde yürütülmesinin ve geliştirilmesinin sağlanmasıdır.
• Cumhurbaşkanının emir ve talimatı ile denetim yapar.
• Üyeleri ve başkanı, cumhurbaşkanı tarafından atanır.
• İşleyişi, üyelerinin görev süresi ve diğer özlük işleri Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenir.
• İdari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yapmakla görevlidir.

4.1. Devlet Denetleme Kurulu’nun Denetim Alanı

• Tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ve sermayesinin yarısından fazlasına bu kurum ve kuruşların katıldığı her türlü kuruluşu denetler.
• Kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarını denetler.
• Her düzeydeki işçi ve işveren meslek kuruluşlarını denetler.
• Kamuya yararlı dernekleri ve vakıfları denetler.

Not: Yargı organları Devlet Denetleme Kurulu’nun görev alanı dışındadır.

5. OLAĞANÜSTÜ YÖNETİM ŞEKİLLERİ

• Cumhurbaşkanı tarafından 6 ayı geçmemek üzere ilan edilir.
• İlan Resmi Gazete ’de yayımlanır ve aynı gün TBMM onayına sunulur.
• Meclis kararı ile her defasında 4 ayı geçmemek üzere uzatabilir.
• Savaş durumunda 4 ay kısıtlaması geçerli değildir.

5.1. Olağanüstü Hal İlan Gerekçeleri

• Savaş, savaşı gerektirecek bir durumun baş göstermesi,
• Seferberlik, ayaklanma, vatan veya Cumhuriyete karşı kuvvetli ve eylemli bir kalkışma,
• Ülkenin ve milletin bölünmezliğini içten veya dıştan tehlikeye düşüren şiddet hareketlerinin yaygınlaşması, anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması,
• Şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması,
• Tabiî afet veya tehlikeli salgın hastalık ya da ağır ekonomik bunalımın ortaya çıkması

6. MİLLİ GÜVENLİK KURULU

• Cumhurbaşkanına bağlıdır.
• Sivil ve askeri kanatları vardır.
• 2 ayda bir toplanır.
• Gündemi cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. (Yardımcılar ve Genelkurmay Başkanı’nın önerileri ile)
• Kararlar cumhurbaşkanına bildirilir.

6.1. Milli Güvenlik Kurulu’nun Sivil Kanadı

• Cumhurbaşkanı Yardımcısı
• İçişleri Bakanı
• Dışişleri Bakanı
• Adalet Bakanı
• Milli Savunma Bakanı

6.2. Milli Güvenlik Kurulu’nun Askeri Kanadı

• Genelkurmay Başkanı
• Hava Kuvvetleri Komutanı
• Kara Kuvvetleri Komutanı
• Deniz Kuvvetleri Komutanı

7. MİLLİ SAVUNMA BAŞKOMUTANLIK VE GENELKURMAY BAŞKANLIĞI

• Başkomutanlık TBMM’nin manevi varlığından ayrılamaz ve Cumhurbaşkanı tarafından temsil olunur.
• Genelkurmay başkanı, Cumhurbaşkanı tarafından atanır.
• Genelkurmay başkanı TSK’nın komutanı olup savaşta başkomutanlık yetkisini cumhurbaşkanı adına kullanır.