Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi ders notlarımıza Yumuşama Dönemi ve Sonrası konusu ile devam ediyoruz. Bu ders notumuzda Yumuşama Dönemi Politikaları, Nükleer Silahların Sınırlandırılması, Helsinki Konferansı, Yumuşama Dönemi Çatışmaları, Küba Buhranı, 1960-U2 Casus Uçağı Sorunu, Uzay ve Denizler Hukuku Görüşmeleri, Vietnam Savaşı, Keşmir Meselesi, Afganistan’ın SSCB Tarafından İşgali, Bağlantısızlar Hareketi, Camp David Anlaşmaları, İslam Konferansı Örgütü, Uluslararası Politikalarda Petrolün Yeri, Irak’ta Rejim Değişikliği, İran’da Rejim Değişikliği, Yumuşama Döneminde Dünya, Kıbrıs Sorunu, Yumuşama Döneminde Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler, Yumuşama Döneminde Türkiye, Yumuşama Döneminde Türkiye’de Siyasi, Ekonomik ve Kültürel Gelişmeler konularına değineceğiz.

YUMUŞAMA DÖNEMİ VE SONRASI

• Yumuşama Dönemi’nde bloklar silahsızlanma ve bazı silahlarda sınırlandırma yoluna gitmişlerdir.
• ABD ve SSCB arasında yaşanan sert rüzgarların dinmeye başladığı dönemdir.

1. YUMUŞAMA DÖNEMİ POLİTİKALARI

• ABD başkanı Kenedy ile SSCB lideri Kruşçev arasında Viyana’da yapılan görüşmeler sonucunda iki ülke arasındaki ilişkilerde uzlaşma süreci başlamıştır. (1961)
• ABD masa tenisi takımı 1971 de Japonya da iken Çin tarafından ülkelerine davet edildi ABD bunun üzerine Çin’e uyguladığı Ambargoyu kaldır. (Pin Pon Politikası)
• ABD, öncelikle Çin ile ticari ilişkilerini başlatmış sonra da Çin’in Birleşmiş Milletlere tekrar üye olmasında etkili olmuştur.

1.1. Nükleer Silahların Sınırlandırılması Görüşmeleri

• ABD ile SSCB arasında sadece nükleer savunma füzelerinin sınırlandırılmasının kararlaştırıldığı SALT-1 (Stratejik Silahları Azaltma Görüşmeleri) Antlaşması görüşmeleri Helsinki’de başladı Moskova’da imzalanmıştır. (26 Mayıs 1972)
• ABD ve SSCB arasında uzun menzilli nükleer silahların sınırlandırıldığı SALT-2 Antlaşması Cenevre’de görüşülmeye başlandı Viyana’da imzalanmıştır. (1979) Fakat Rusya’nın Afganistan’ı işgal etmesi üzerine ABD SALT-2’nin yürürlüğe girmesini engelledi.

1.2. Helsinki Konferansı (1 Ağustos 1975)

• Arnavutluk dışındaki bütün Avrupa devletleri ile ABD ve Kanada’nın katıldığı Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK) Helsinki’de toplanmıştır. Türkiye kurucu üyeleri arasındadır.
• Konferansın sonucunda uluslar arası ilişkilerde temel barış ve işbirliğini kapsayan “Sonuç Belgesi” imzalanmıştır.
• Uluslar arası hukuk alanında bağlayıcılığı yok ama siyasi bağlayıcılığı vardır.

2. YUMUŞAMA DÖNEMİ ÇATIŞMALARI

2.1. 1960-U2 Casus Uçağı Sorunu

• ABD ve SSCB arasında yaşandı. SSCB ABD ye ait casus uçağı kendi sınırları içinde düşürdü.
• 1960 Paris Konferansı toplanamadı.

2.2. Küba Buhranı

• Fidel Castro’nun ekonomiyi millileştirmek amacıyla ABD şirketlerinin faaliyetlerini kısıtlaması ABD ekonomisini olumsuz etkilemiş ve ABD, Castro yönetimini yıkmak amacıyla harekete geçmiştir. Domuzlar Körfezi Çıkarması yaptı ama başarısız oldu.
• Bu durum Küba-SSCB yakınlaşmasına sebep olmuş ve SSCB ABD’yi vurabilecek menzile sahip füzeleri Küba’ya yerleştirmiştir. (1962)
• Nükleer Savaş ihtimali üzerine SSCB, ABD’nin 1961’de yerleştirdiği Türkiye’deki Jüpiter füzelerini sökmesi karşılığında bu füzeleri sökmüş böylece sorun çözülmüştür.

2.3. Uzay ve Denizler Hukuku Görüşmeleri (1967)

• 1959’da 24 ülkenin katılımıyla uzayı barışçıl yollarla kullanma komitesi kuruldu.
• Ay ve gök cisimleri ortaklaşa araştırılsın antlaşması imzalandı. 1967
• 1974’te Cenevre Hukukunda ki açıklıklar giderilmesi için bu 24 ülke tekrar bir araya geldi ve kıta sahanlığı gündeme geldi. Denizlerde uluslar arası kara suları 12 mile çıkarıldı ve ABD, İsrail, Venezüella, Yunanistan, Türkiye bu karara karşı çıktı fakat engelleyemedi.

2.4. Vietnam Savaşı (1965-1973)

• Daha önce Fransa’nın sömürgesi olan Vietnam, Cenevre Antlaşması ile Kuzey ve Güney Vietnam adı altında bağımsız olmuştur. (1954) 17. paralel iki ülke arasında sınır oldu ve aralarında çatışmalara başladı.
• ABD Güney SSCB ise Kuzey Vietnam yanında yer aldı. (1965-1973)
• Muhammed Ali’nin Vietnam Savaşı’na gitmemesi dünya şampiyonluğunun elinden alınmasına ve boks lisansının iptal edilmesine neden olmuştur.
• SSCB ve Çin’in ABD ile yakınlaşması üzerine Vietnam Barışı Paris’te imzalanmıştır. (1973)
• ABD halkı Vietnam savaşı TV de yayınlanınca rahatsız oldu.
• ABD’de Başkan Nixon bir doktrin yayınlayarak Vietnam savaşını bitirme kararı verdi.

2.5. Keşmir Meselesi

• İngiltere’nin çekilmesiyle 1947 yılında Hindistan ve Pakistan devletleri kurulmuştur. İki ülke arasında verimli topraklar yüzünden Keşmir sorunu başlamıştır.
• ABD ve SSCB’nin karışmadığı ve günümüze kadar halledilemeyen  sorundur.

2.6. Afganistan’ın SSCB Tarafından İşgali

• 1978 yılı sonlarında Afgan halkının SSCB yanlısı yönetime karşı direnişe geçmesi üzerine Basra Körfezi ve Orta Doğu petrollerine hakim olmak isteyen SSCB Afganistan’ı işgal etmiştir.
• ABD Salt-2 Görüşmelerinin kabul edilmesini engelledi.
• ABD dahil 70’e yakın ülke Moskova 1980 yaz oyunlarına katılmadı.

3. BARIŞ İÇİNDE BİR ARADA YAŞAMA

3.1. Bağlantısızlar Hareketi (Bandung Konferansı)

• II. Dünya Savaşı’ndan sonra sömürgelerdeki bağımsızlık hareketleri uluslar arası ilişkilerde yeni bir gücün ortaya çıkmasına sebep olmuştur.
• Bağlantısızlar adını alan bu gücün önde gelen ülkeleri Hindistan, Yugoslavya ve Mısır’dır.
• Hareketin başlamasını sağlayan Yugoslavya’dan TİTO Mısır dan ise NASIR oldu. (1955)
• Konferansın amacı; Bağımsızlığına kavuşan Asya ve Afrika ülkelerinin ABD ve SSCB gibi iki büyük nükleer güç karşısında birlik ve dayanışmalarını sağlamaktır.
• Bağlantısızlar hareketinde Türkiye ve Çin gibi taraflı ülkelerde vardır.

3.2. Camp David Anlaşmaları

a. Arap-İsrail Savaşları 1968-1969

• İsrail’in kurulması ile başlayan savaşlar 1968 ve 1969 yıllarında tekrar yaşanmaya başlandı. Suriye ve mısır İsrail’e savaş ilan etmesine rağmen İsrail her ikisini de yendi Golan tepeleri, Kudüs ve Süveyş kanalı İsrail’in eline geçti.

b. 1973 Arap-İsrail savaşları (Yom-Kippur Savaşları)

• Araplar Sudan’ın başkenti Hartum’da bir araya gelerek israil’e karşı yaptırım uygulama ve İsrail’i tanımama kararı aldı.
• 1973 Yahudi Bayramı Yom Kippur Günü Suriye ve Mısır, İsrail’e saldırdı, İsrail yine galip geldi.
• Araya Birleşmiş Milletler girdi, Suudi Arabistan, İsrail’i destekleyen tüm ülkelere Petrol ambargosu uyguladı petrol fiyatları iyice arttı.
• Yaşanan savaşlar sonrasında ABD dış işleri bakanı Henry Kissinger, Mısır ile İsrail arsında mekik diplomasisi başlattı.
• İsrail ile Mısır arasında Filistin Meselesi ve iki ülke arasındaki barış esaslarını içeren barış antlaşmaları imzalanmıştır. (1978)
• Mısır bu antlaşma ile İsrail’i tanıyan ilk Müslüman Arap ülkesi oldu. İsrail’i ilk ziyaret eden Müslüman lider Enver Sedat oldu.
• Arap dünyasının yeni lideri Suriye başkanı Hafız Esad oldu. Hafız Esad Moskova ziyareti yaptı ve Camp David Antlaşmasını reddetti.

3.3. İslam Konferansı Örgütü (OİC)

• İsrail’in işgal ettiği Kudüs’te El-Aksa Camii’ne Churc of God tarikatı üyesi Dennis Michael’in saldırması, konferansın toplanmasına neden olmuştur. (1969)
• Fas’ın başkenti Rabat’ta Türkiye dahil 24 ülkenin katıldığı bir İslam Zirvesi toplanmıştır. (1969)
• İslam Kalkınma Bankası’nı kurmuşlardır. Türkiye kurucu üyesidir.
• Örgütün ilk sekreteri; Ahmed Seku Ture (1969)
• Günümüzde ki sekreteri; Hüseyin İbrahim Taha (2022)
• Türkiyeden sekreteri; Ekmeleddin İhsanoğlu (2004-2014)
• En son 2001’de Fildişi katıldı. Toplam üye 58’dir.

4. ULUSLAR ARASI POLİTİKALARDA PETROLÜN YERİ

• Petrol üreticisi ülkeler fiyatları yükseltmek ve teknik konularda işbirliğini sağlamak amacıyla OPEC’i (Petrol İhraç Eden Ülkeler Teşkilatı) kurmuşlardır. (1960)
• Arap-İsrail Savaşı’ndan (Altı Gün Savaşı-1967) sonra petrolün İsrail’e karşı siyasi bir silah olarak kullanılmasını sağlamak amacıyla OAPEK (Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Teşkilatı) kurulmuştur. Fakat Arap ülkeleri anlaşmaya varamayınca amacına ulaşamadı.
• Petrol fiyatları giderek artmış Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan ülkeleri olumsuz yönde etkilemiştir.
• Bunun üzerine ABD 1974’te Milletler arası Enerji Ajansını kurdu. Üyeleri; Türkiye, ABD, Kanada, İspanya, Avusturya, İsveç, İsviçre, Norveç’tir.

5. IRAK’TA REJİM DEĞİŞİKLİĞİ

• San Remo Konferansı’nda Irak’ta İngiliz mandası kurulmuştur. (1920)
• 1921’de meşruti krallık kurulmuş, 1932’de Milletler Cemiyeti’ne bağımsız bir devlet olarak katılmıştır.
• 1958’de yapılan bir askeri müdahale sonucu monarşi rejimi yıkılarak, cumhuriyet ilan edilmiştir.
• 1968’de Saddam Hüseyin ve Subaylar, darbe ile yönetimi ele geçirdi. Irak petrollerini millileştirdi.
• 2003’te ABD George W. Bush ve İngiltere Tony Blair, Irak’ı işgale başladı.
• 2006’da Saddam Hüseyin, 148 Iraklı Şii öldürdü suçlaması ile idam edildi.

6. İRAN’DA REJİM DEĞİŞİKLİĞİ

• 1925’ten beri Pehlevi Hanedanlığı tarafından yönetilen İran’da 1953′te Şah Rıza Pehlevi yönetime geldi. 1962’de Ak devrim yaptı. (Kadınlara oy hakkı, ekonominin batıya açılması gibi)
• 1978’ de ulema halkı isyan ettirdi. Ayetullah Humeyni önderliğinde. 1979’da Şah ülkeyi terk etti, Mısır’a gitti.
• 1979’da halk ayaklanması sonucunda Ayetullah Humeyni liderliğinde İran İslam Cumhuriyeti kurulmuştur.
• ABD ve SSCB ile politikalar bozuldu.

7. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE DÜNYA

7.1. Yumuşama Döneminde Dünya Ekonomisi

• 1945-1975 ekonomi çok hızlı büyüdüğü için bu döneme Muhteşem Otuzlar Dönemi denildi.
• Bilim ve teknolojideki ilerlemelerin sanayide kullanılması dünya ekonomisinin gelişmesini sağlamıştır.
• Petrol, elektrik ve otomotiv sektörlerinde üretim önemli ölçüde artmıştır.
• 1960lar da Avrupa’da özellikle İtalya, Fransa, İngiltere, Almanya işçi göçü almaya başladı.
• Reklam sektörü gelişmiş, radyo ve televizyon önem kazanmıştır.
• Uydu teknolojisi sayesinde ilk kez 1964 Tokyo Olimpiyatları canlı olarak tüm dünyaya ulaştırılmıştır.

7.2. Yumuşama Döneminde Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler

• ABD, Ulusal Havacılık ve Uzay Dairesi’ni (NASA) kurarak, ilk uydusunu uzaya göndermiştir. (1958)
• Rus kozmonot Yuri Gagarin, Vostok-1 uzay aracı ile ilk kez uzaya gitmiştir. (1961)
• 1963 uzaya ilk kez kadın yollandı; Valantina Tereşkova
• 1965 ilk kez uzay yürüyüşü yapıldı; Aleksei Leonav
• 1969 aya ilk kez ayak basıldı ABD’li Neil Armstrong (Apollo II)
• 1968 SSCB, uzaya Kaplumbağa yollayarak ayın etrafında ilk kez canlı uçuşu yaptı.
• 1975 SSCB ile ABD, Apollo-Soyuz Uzay aracını beraber uzaya yolladı.
• İlk kişisel bilgisayar üretilmiştir. (1970)
• İlk olarak ABD’de bilim adamları arasındaki iletişimi sağlamak amacıyla deneme niteliğinde “ARPANET” (Amerikan Gelişmiş Savunma Araştırmaları Dairesi) kuruldu. (1969)  (İnternetin ilk hali)

7.3. Yumuşama Döneminde Kültürel Hayat

• Hızlı sanayileşme ve tarımda makineleşmenin artması sonucu köyden kente göç artmıştır.
• Müzik alanında “Rock and Roll” tarzı bu dönemde de etkisini sürdürmüştür.
• Soyut resim anlayışı devam etmiştir.
• 1971 Akdeniz oyunları İzmir’de yapıldı.
• Edebiyatta Post Modern dönemi başladı.
• Heavy Metal müziği ve Rolling Stone grubu ortaya çıktı.
• Fransa’da 68 kuşağı öğrenci hareketleri ortaya çıktı (Hippiler)
• 1967 ilk kalp nakli yapıldı (Güney Afrika)
• 1970 IBM, ilk Flopy Esnek Disketi yaptı.
• 1971 SSCB, ilk uzay istasyonu Soyuz-I i uzaya yolladı.
• 1974 İngiltere, Bilgisayarlı Tomografiyi üretti.
• 1974 ABD, ticarette Barcot uygulaması başlattı.
• 1975 ABD, Microsoft kuruldu.
• 1976 Intel, mikro işlemciler üretti.
• 1977 ABD, Nötron bombası üretti.
• 1979 CD ve Kişisel bilgisayarlar üretildi (Apple)

8. YUMUŞAMA DÖNEMİNDE TÜRKİYE

• Bu dönemde Kıbrıs, Ege Sorunları, Orta Doğu’da Arap-İsrail Savaşları ve Ermeni Terörü, Türk dış politikasının belirlenmesinde etkili olmuştur.

8.1. Türk – Yunan İlişkileri

• Lozan Anlaşması’na rağmen düzelmeyen Türk-Yunan ilişkileri 1930’lu yıllarda dünya barışını tehdit eden gelişmeler üzerine Atatürk ve Venizelos arasında yapılan çalışmalar sonucunda olumlu bir sürece girmiş fakat 1954’te Kıbrıs Meselesi yüzünden tekrar bozulmuştur.

a. Kıbrıs Meselesi

• 1914’te  İngiliz yönetimine giren Kıbrıs Rumları Enosis Politikası (Kıbrıs’ı Yunanistan’a dahil etme) doğrultusunda faaliyetlerde bulunmuşlardır.
• Yunanistan’ın desteği ile Kıbrıs’ta Rumlar EOKA örgütünü kurmuşlardır. (1955)
• Bu örgütün amacı İngiltere’yi Kıbrıs’tan atmak, Türkleri yok etmek ve Enosis Politikası’nı gerçekleştirmektir.
• Kıbrıs Türkleri de bu faaliyetlere karşı 1955’te Türk Mukavemet Teşkilatı ve Volkan teşkilatları kuruldu.
• 6-7 Eylül 1955’te Selanik’te Yunanlıların Atatürk’ün evini bombaladıkları haberi yayılınca İstanbul’da olaylar yaşanmıştır.
• Kıbrıs Meselesi’nin çözümü için Türkiye-Yunanistan-İngiltere arasında yapılan Zürih ve Londra Antlaşmaları (1959) doğrultusunda Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kurulmuştur. (1960) (Cumhurbaşkanı: Rum lider Makarios, Yardımcısı: Türk lider Dr. Fazıl KÜÇÜK)
• 1963 yılbaşında EOKA terör örgütü 24 Türk’ü katletti. (Kanlı Noel)
• 1964’te Türkiye harekat planladı fakat ABD’den gelen Johnson Mektubu harekatı engelledi.
• Devam eden olaylar yüzünden Rumlarla bir arada yaşamanın mümkün olamayacağını anlayan Kıbrıs Türkleri Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi’ni kurmuşlardır. (28 Aralık 1967) (Başkanı: Dr. Fazıl KÜÇÜK, Yardımcısı: Rauf DENKTAŞ seçilmiştir.)
• EOKA üyeleri de Kıbrıs Elen Cumhuriyeti‘ni ilan etmişlerdir. (Cumhurbaşkanı: Nikos Sampson)
• 1974’te Türk araştırma gemisi Çandarlı petrol aramaları yaptı iki ülke arası iyice açıldı.
• Bu gelişmeler üzerine Türkiye; Kıbrıs Barış Harekatı‘nı başlatmıştır. (20 Temmuz 1974)( Ayşe Tatile Çıktı)
• Harekat sonucunda Rauf DENKTAŞ’ın liderliğinde Kıbrıs Türk Federe Devleti kuruldu. (13 Şubat 1975)
• Bu gelişmeler üzerine Türk Toplumu da 15 kasım 1983’te Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti‘ni kurmuştur. Aynı gün Türkiye Cumhuriyeti tarafından tanınmıştır.

Not: Harekat sırasında;

• Cumhurbaşkanı: Fahri Korutürk
• Başbakan: Bülent Ecevit
• Başbakan yardımcısı: Necmettin Erbakan
• Dış İşleri Bakanı: Turan Güneş

b. Kıta Sahanlığı Sorunu

• 1973’te Yunanistan, Ege Denizi’nde yabancı şirketlere petrol arama izni verdi
• Türkiye’de 27 bölgede petrol aramaya başladı
• Yunanistan bundan rahatsız olunca kıta sahanlığı sorunu meydana gelmiştir.
• Günümüzde halen devam eden sorundur.

c. Ege Hava Hattı Sorunu (FIR)

• Ege denizi üzerindeki uçaklar Atina’ya mı yoksa İstanbul’a mı bilgi verecekler sorunudur.
• Günümüze kadar devam etmektedir.

d. Karasuları Meselesi

• Lozan’da karasuların 3 mil olması kararlaştırılmasına rağmen, Yunanistan Cenevre hukukuna dayanarak karasuları 6 mil yaptı. Türkiye’de bunun üzerine 1974’te 6 mil yaptı.
• 1974 Kıbrıs harekatı sonrası Yunanistan 12 mil yapmak istedi fakat Türkiye karşı çıktı.
• Günümüze kadar devam eden sorun.

8.2. Türk – Ermeni Sorunu

• Asala; bağımsız Ermenistan’ı kurmak için 1975’te Agop Agopyan ve Agop Tarakçıyan tarafından Beyrut’ta Filistin Halk Kurtuluşu Cephesi tarafından kurulan terör örgütüdür.
• Yunanistan, Suriye, Mısır, Rusya ve Filistin tarafından desteklendi
• Toplamda 110 terör olayı gerçekleştirdiler. 42 diplomatımızı katlettiler.
• İlk eylemi 1973’te Los Angeles Başkonsolosu Mehmet Baydar’ın ve 1976’da Beyrut büyük elçisi Oktay Cirit’in öldürülmesidir.
• 1991’de Ermenistan’ın kurulmasını sağladı.
• 1988’de Agop Agopya’nın öldürülmesi ile örgüt dağıldı ama günümüzdeki PKK sorunun ortaya çıkmasını sağladı.

8.3. Yumuşama Döneminde Türkiye’de Siyasi, Ekonomik ve Kültürel Gelişmeler

a. Siyasi Gelişmeler (1960-1980)

• Demokrat Parti 1946’da kurulduktan sonra tek partili dönem sona erdi.
• 1960’da yaşanan askeri darbe sonrası 1961 anayasası yürürlüğe girdi. (Hazırlayan; İstanbul Üniversitesi Rektörü Sıddık Sami Öner)
• 1961 Cemal Gürsel Cumhurbaşkanı seçildi.
• 1961 İsmet İnönü ile Adalet partisi koalisyon ile hükümeti kurdu.
• 1962 Ankara Harp Okulu Komutanı Albay Talat Aydemir ihtilal yapmaya kalktı.
• 1962 de İnönü istifa etti, yerine Adalet Partisi (AP), Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (CKMP), Yeni Türkiye Partisi (YTP) koalisyon hükümeti kurdu.
• 1964 Süleyman Demirel AP genel Başkanı oldu.
• 1965 AP tek başına iktidar oldu.
• Sağ ve sol olayları başladı. 6. Filo taşlandı.
• 1966 Cevdet Sunay Cumhurbaşkanı oldu.
• 1961 Devrim arabaları üretildi. 1967’de Anadol piyasaya çıkarıldı
• 1968 ilk tv denemesi yapıldı. (Nuran Devres ilk spiker)
• 1969 Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi başkanı Alparslan Türkeş oldu ve parti ismi Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) oldu
• İlk canlı yayın 1971 İstanbulspor ile İzmir Karşıyaka maçı oldu.
• 1970 İstanbul Boğaz köprüsü temelleri atıldı.
• 1970 Necmettin Erbakan Milli Nizam Partisini kurdu.
• 1972’de Necmettin Erbakan Milli Nizam Partisi yerine Milli Selamet Partisini kurdu.
• 1971 12 Mart Muhtırası verildi. Süleyman Demirel istifa etti. Genel kurmay başkanı; Memduh Toğmaç
• Nihat Erim Hükümeti kuruldu. Meclis Dışından kurulan ilk hükümettir.
• AP’si hükümetten 11 bakanını çekti Erim hükümeti 1972’de düştü. (11’ler olayı)
• 1973 DGM’ler kuruldu.
• 1972 Bülent Ecevit CHP genel Başkanı oldu.
• 1971 ve 73 anayasa değişikliği yapıldı ve AYİM kuruldu.
• 1973 CHP-MSP koalisyonu kuruldu.
• 1974 Kıbrıs barış harekatı yapıldı.
• 1980 askeri darbesi yapıldı (Kenan Evren)
• 1982 Anayasası hazırlandı (Prof. Orhan Aldıkaçtı hazırladı)
• 1982 Anayasası halk oylamasına sunuldu ve halk hem anayasayı hem Cumhurbaşkanı olarak Kenan Evreni seçti.
• 1983 Anavatan Partisi (ANAP) Turgut ÖZAL önderliğinde kuruldu.
• 1960 Devlet Planlama Teşkilatı kuruldu.
• 1962’de 5 yıllık kalkınma planı uygulanmaya başlandı.
• Necip Fazıl Kısakürek, Fakir Baykurt, Nazım Hikmet eserleri yayınlanmaya başladı.
• Kemal Tahir, Haldun Taner, Tağrık Buğra, Cemil Meriç Dönemin en önemli yazarlarıdır.
• Zeki Alasya, Metin Akpınar, Deve Kuşu Kabareyi kurdu.
• 1963 Metin Erksan “Susuz Yaz” Filmi Altın Ayı ödülünü alarak ilk uluslar arası ödül alan film oldu.
• 1964 Antalya Altın Portakal Film Festivali başladı.
• 1960 Arabesk müzik yayılmaya başladı.
• Cem Karaca, Erkin Koray, Barış Manço, Orhan Gencebay gibi sanatçılar dönemin en ünlüleri oldular.