Vatandaşlık ve Anayasa KPSS ders notlarımıza Yasama konusu ile devam ediyoruz. Yasamaya ait ilkeler, TBMM’nin yapısı, Milletvekilliği, Parlamenter muafiyet, TBMM’nin görev ve yetkileri, TBMM Başkanlık Divanı, TBMM başkanının görevleri, seçimler, Yüksek Seçim Kurulu, Anayasanın değiştirilmesi, Bütçe kanunu ve uluslararası antlaşmalar, TBMM’nin bilgi edinme ve denetim yolları konularını inceleyeceğiz.

YASAMA

1. YASAMAYA AİT İLKELER

• Geneldir.
• Aslidir.
• Devredilemezdir.

2. TBMM’NİN YAPISI

• 600 milletvekilinden oluşur.
• Seçim süresi 5 yıldır.
• 1 Ekim’de toplanır, 30 Eylül’e kadar görev yapar.
• En fazla 3 ay tatil yapabilir.
• 15 günü geçmemek kaydıyla ara verilebilir.

Seçimlerin yenilenmesine karar verebilenler: TBMM ve Cumhurbaşkanı

TBMM’yi toplantıya çağırabilenler: Cumhurbaşkanı ve 120 milletvekili ile meclis başkanı

3. MİLLETVEKİLLİĞİ

3.1. Milletvekili Seçilme Şartları

• Türk vatandaşı olmak.
• 18 yaşını doldurmuş olmak.
• En az ilkokul mezunu olmak.
• Askerlikle ilişiği olmamak.
• Taksirli suçlar dışında, toplam 1yıl ya da daha fazla hapis ile ağır hapis cezası almamış olmak.
• Yüz kızartıcı suçlar, devlet sırlarını açığa vurma ve terör eylemleri gibi suçlardan hüküm giymemiş olmak.
• Kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak.
• Kısıtlı olmamak.

3.2. İstifa Etmeden Milletvekili Olamayacaklar

• TSK mensupları (İstifa ettikten sonra görevlerine geri dönemezler)
• Yüksek yargı mensupları (İstifa ettikten sonra görevlerine geri dönemezler)
• YÖK üyeleri ve öğretim görevlileri
• Memurlar ve işçi niteliği taşımayan kamu personeli

3.3. Parlamenter Muafiyet

a. Yasama Sorumsuzluğu (Söz ve Düşünce Hürriyeti)

• Mutlaktır ve süreklidir.
• Cezalandırmayı kaldırır.
• Meclis tarafından kaldırılamaz.

b. Yasama Dokunulmazlığı

• Nispidir ve geçicidir.
• Cezalandırmayı erteler.
• Meclis tarafından kaldırılabilir. (Salt çoğunluk yani 301 milletvekili tarafından)

3.4. Milletvekilliğinin Sona Ermesi

a. Meclis Kararıyla

• İstifa
• Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görevi sürdürmekte ısrar
• 1 ayda 5 birleşime katılmama

b. Doğrudan

• Cumhurbaşkanı seçilme
• Yeniden vekil seçilememe
• Bakan ya da Cumhurbaşkanı yardımcısı olma

c. Mahkeme Kararı İle

• Milletvekilliğine engel bir suçtan kesin hüküm giyme
• Kısıtlanma

Not: Vekilliği kaldırılan milletvekili 7 gün içerisinde Anayasa Mahkemesine itiraz edebilir.

Not: Dokunulmazlığı kalkan, Partisinden istifa eden, Meclis Başkanı olan, partisinin kapatılmasına sebep olan vekilin milletvekilliği düşmez.

4. TBMM’NİN GÖREV VE YETKİLERİ

• Kanun koymak, değiştirmek, kaldırmak
• Seçimlerin yenilenmesine karar vermek
• OHAL CBK’larını onaylamak reddetmek
• Para basılmasına karar vermek
• Kalkınma planlarını onaylamak
• Genel ve özel af ilanına karar vermek
• Savaşa ve barışa karar vermek
• Türk Silahlı Kuvvetlerinin kullanılmasına izin vermek
• OHAL, durumunu onaylamak, reddetmek, kaldırmak ve süresini uzatmak
• Milletlerarası anlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak
• RTÜK üyelerini seçmek
• Sayıştay başkan ve üyelerini seçmek
• Anayasa Mahkemesi’ne 3 üye seçmek
• Kamu baş denetçisini seçmek
• HSK üyelerini seçmek

5. TBMM BAŞKANLIK DİVANI

5.1. Başkanlık Seçimi

• 4 turda yapılır.
• 1. tur: (2/3) çoğunluk (400 Milletvekili)
• 2. tur: (2/3) çoğunluk (400 Milletvekili)
• 3. tur: Salt çoğunluk (301 Milletvekili)
• 4. tur: En çok oyu alan seçilir.

5.2. Başkanlık Divanı Üyeleri

• Meclis başkanı
• Başkan vekilleri
• Katip üyeleri
• İdare amirleri

Not: Başkanlık divanı için bir yasama döneminde 2 defa seçim yapılır.

5.3. TBMM Başkanı’nın Görevleri

• TBMM’yi temsil etmek
• TBMM toplantılarına başkanlık etmek
• TBMM’yi toplantıya çağırmak
• Meclisin kolluk, mali ve idari görevlerini yürütmek
• TBMM komisyonlarını denetlemek
• Meclis danışma kuruluna başkanlık etmek

6. SEÇİMLER

Genel seçim: 5 yılda bir yapılması gereken tarihte yapılır.

Erken genel seçim: Yapılması gereken tarihten erken tarihte yapılır.

• Seçimler 5 yılda bir yapılır. (Savaş sebebi ile TBMM kararı ile 1 yıl geriye bırakılabilir)
• TBMM, süre dolmadan da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir
• TBMM’nin seçim kararı alabilmesi için üye tamsayısının 3/5’inin (360) oyu gerekir
• Bu halde Cumhurbaşkanı ve meclis seçimleri birlikte yapılır
• Cumhurbaşkanı’nın ikinci döneminde meclis seçim kararı alırsa Cumhurbaşkanı yeni seçimlerde tekrar aday olabilir ve yeni seçilen meclisin ve Cumhurbaşkanı’nın görev süresi yeniden 5yıldır.

Not: Meclis gibi Cumhurbaşkanı da seçimlerin yenilenmesine karar verebilir. Bu durumda Cumhurbaşkanı seçimleri de yenilenir.

Ara seçim: Meclis üye sayısında azalma olursa yapılır.

• Ara seçim her seçim döneminde 1 defa yapılır
• Genel seçimin üzerinden 30 ay geçmedikçe ara seçime gidilemez
• Genel seçime 1 yıl kala ara seçime gidilemez

ANCAK!

• TBMM üyeliklerinde %5’lik (30 kişi) bir boşalma olmuşsa 30 ay geçmesi ve 1 defa yapılması kuralı geçersizdir.
• Bir il ya da seçim çevresinin TBMM’de temsilcisi kalmazsa her şartta ara seçime gidilir. diğer kurallar geçersizdir.

7. YÜKSEK SEÇİM KURULU

• 7 asıl 4 yedek, toplam 11 üyeden oluşur
• Üyelerin 6’sı Yargıtay 5’i Danıştay genel kurullarınca kendi üyeleri arasından gizli oyla seçilir

Görevleri:

• Seçimlerin düzen içerisinde yürütülmesiyle ilgili işlemeleri yapmak ve yaptırmak
• Seçimle ilgili şikayet ve itirazları dinlemek karara bağlamak
• Meclis üyelikleri ve Cumhurbaşkanı seçim tutanaklarını kabul etmek.
• YSK kararları kesindir, kararlara yargı yolu kapalıdır.

8. ANAYASA’NIN DEĞİŞTİRİLMESİ

1. Tekif: 200 milletvekili tarafından verilir. (1/3)
2. Görüşme: 48 saat arayla 2 defa.
3. Karar: 360-400 milletvekili ile zorunlu referanduma gidilir.
4. Karar: 400 ve üzeri milletvekili kabul ederse onay verilir ya da ihtiyari referanduma gidilir.

8.1. Kanunların Teklifi ve Görüşülmesi

1. Kanun Teklifi verilmesi
2. TBMM Başkanlığı’na iletilmesi
3. TBMM Genel Kurulu’na iletilmesi
4. Cumhurbaşkanı’na iletilmesi: Ya kabul eder resmi gazetede yayımlar ya da reddedip tekrar meclise gönderebilir.

8.2. Kanunlar

a. Şekil Kanun

• Kural işlem niteliği olmayan özel, sübjektif kurallar koyan normlardır.
• Bütçe kesin hesap kanunu
• Para basılması hakkında kanun
• Genel ve özel af kanunu
• Uygun bulma kanunu

b. Maddi Kanun

• Kural işlem olan objektif, soyut, kişilik dışı kurallardır.

c. Parlamento Kararları

• Cumhurbaşkanı onayına sunulmaz.
• Resmi gazetede meclis kararı olarak yayımlanır.
• Anayasa Mahkemesi’ne götürülmez.

Bu durumun 3 istisnası vardır;

1. TBMM iç tüzük değişiklikleri
2. Dokunulmazlıkların kaldırılması
3. Milletvekilliğinin düşürülmesi kararları için yargı yolu açıktır.

9. BÜTÇE KANUNU VE ULUSLARARASI ANTLAŞMALAR

9.1. Bütçe Kanunu

• Cumhurbaşkanı tarafından mali yılbaşından 75 gün önce TBMM’ye sunulur.
• 55 gün içinde bütçe komisyonunda görüşülür.
• Mali yılbaşına kadar kabul edilir ve Resmi Gazete ’de yayımlanır.

9.2. Uluslararası Antlaşmalar

• TBMM tarafından bir kanunla onaylanması uygun bulur.
• Cumhurbaşkanı tarafından onaylanır ve yayımlanır.
• Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesi’ne başvurulamaz.

10. TBMM’NİN BİLGİ EDİNME VE DENETİM YOLLARI

• Yazılı soru
• Genel görüşme
• Meclis araştırması
• Meclis soruşturması

10.1. Meclis Soruşturması

Soruşturma önergesi verme: 301milletvekili

Meclisin görüşmesi: En geç 1 ay içinde

Önergenin kabulü: 360 milletvekili

Soruşturma: 15 milletvekilinden oluşan komisyon tarafından yapılır

Yüce divana sevk: 400 milletvekili