Vatandaşlık ve Anayasa KPSS ders notlarımıza Yargı konusu ile devam ediyoruz. Hakimler ve Savcılar Kurulu, Yüksek Mahkemeler, Yargı kolları, Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan’da yargılananlar, Yargıtay, Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi, Sayıştay, Yargı denetimine tabii olmayan norm ve işlemler konularını inceleyeceğiz.

YARGI

1. HAKİMLER VE SAVCILAR KURULU

• 13 üyeden oluşur iki daire halinde çalışır.
• Üyeleri 4 yıl için seçilir, süresi dolan üye yeniden seçilebilir.
• Başkanı Adalet Bakanı’dır. Adalet Bakanlığı müsteşarı doğal üyedir.
• Başkanvekili kendi üyeleri arasından HSK tarafından seçilir.
• Üyeler Cumhurbaşkanı ve TBMM tarafından seçilir.

1.1. Hakim ve Savcılar Kurulunun Üye Dağılımı

• Toplam 11 üyeden oluşur.
• 4 üye cumhurbaşkanı, 7 üye TBMM tarafından seçilir.

Cumhurbaşkanı tarafından seçilen üyeler;

• 3 üye adli yargı hakim ve savcıları arasından
• 1 üye idari yargı hakim ve savcıları arasından seçilir.

TBMM tarafından seçilen üyeler;

• 3 üye Yargıtay üyeleri arasından
• 1 üye Danıştay üyeleri arasından
• 3 üye hukuk fakültesi öğretim görevlileri ile avukatlar arasından seçilir.

2. YÜKSEK MAHKEMELER

• Anayasa Mahkemesi
• Yargıtay
• Danıştay
• Uyuşmazlık Mahkemesi

3. YARGI KOLLARI

3.1. Adli Yargı

• Yargıtay
• Bölge Adliye Mahkemeleri
• Hukuk ve Ceza Mahkemeleri

3.2. İdari Yargı

• Danıştay
• Bölge İdare Mahkemeleri
• İdare ve Vergi Mahkemeleri

3.3. Anayasa Yargısı

• Anayasa Mahkemesi

3.4. Uyuşmazlık Yargısı

• Uyuşmazlık Mahkemesi

4. ANAYASA MAHKEMESİ

• 15 üyeden oluşur.
• Üyelerin 12 tanesini cumhurbaşkanı, 3 tanesini TBMM seçer.
• Üyeler 12 yıl için seçilirler ve yeniden seçilme hakları yoktur.
• Üyeler 65 yaşını doldurunca emekliye ayrılırlar.
• Mahkeme üyeleri asli görevleri dışında resmi veya özel hiçbir görev alamazlar.
• Mahkeme, başkanını kendi içinden 4 yıllığına seçer. Başkanın yeniden seçilme hakkı vardır.

4.1. Anayasa Mahkemesi’nin Görevleri

• Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, TBMM iç tüzüğü ve Anayasa değişiklikleriyle ilgili Anayasaya uygunluk denetimi yapmak.
• Siyasi partilerin kapatılma davasına bakmak, Siyasi partilerin mali denetimini yapmak.
• Milletvekillerinin, milletvekilliğinin düşürülmesine ve dokunulmazlığının Kaldırılmasına ilişkin itirazlarını karara bağlamak.
• Uyuşmazlık mahkemesine başkan seçmek.
• Anayasada belirtilen kişileri Yüce Divan sıfatıyla yargılamak.
• Vatandaşların yaptığı bireysel başvuruları karara bağlamak.

4.2. Yüce Divan’da Yargılananlar

a. Siyasiler

• Cumhurbaşkanı
• Meclis Başkanı
• Bakanlar
• Cumhurbaşkanı Yardımcıları

b. Yargı Mensupları

• Yüksek mahkemelerin; üye, başkan ve başkan vekilleri ve savcıları
• Cumhuriyet başsavcı vekili
• HSK Başkan ve üyeleri
• Sayıştay Başkan ve üyeleri

c. Türk Silahlı Kuvvetleri Mensupları

• Genelkurmay Başkanı
• Kara, Hava, Deniz Kuvvetleri Komutanları

5. YARGITAY

• Adliye mahkemelerince verilen kararların son inceleme yeridir.
• Üyeleri HSK tarafından seçilir.
• Başkan ve Başkan Vekilleri Yargıtay genel kurulunca 4 yıllığına seçilir. Yeniden seçilebilir.
• Yargıtay Başsavcısı ve Başsavcı Vekili Cumhurbaşkanı tarafından 4 yıllığına seçilir. Yeniden seçilebilir.

6. DANIŞTAY

• İdari mahkemelerce verilen kararların son inceleme yeridir.
• Üyelerinin 4’te 3’ünü HSK, 4’te 1’ini Cumhurbaşkanı seçer.
• Başkan ve Başkan Vekilleri Danıştay Genel Kurulunca 4 yıllığına seçilir. Yeniden seçilebilir.

6.1. Danıştay’ın Görevleri

• İdari davalara temyiz mahkemesi olarak bakmak.
• Kamu hizmetleriyle ilgili İmtiyaz sözleşmeleri hakkında iki ay içinde görüş bildirmek.
• Ülke çapında uygulanacak düzenleyici işlemlerin yargısal denetimini yapmak.
• Bazı idari davalara ilk derece mahkemesi olarak bakmak.

7. UYUŞMAZLIK MAHKEMESİ

• Adli ve idari yargı organları arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözmekle yetkilidir.
• Uyuşmazlık Mahkemesi başkanı Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından Anayasa mahkemesince seçilir.
• Uyuşmazlık Mahkemesinin diğer üyeleri Yargıtay ve Danıştay üyeleri arasından seçilir.
• Başkan ve üyeler dört yıllık süre için seçilirler.

Not: Diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki uyuşmazlıklarda Anayasa Mahkemesi kararları esas alınır.

8. SAYIŞTAY

• Başkan ve üyeleri TBMM tarafından seçilir.
• Kesin hüküm niteliğindeki kararları aleyhine idari yargı yoluna başvurulamaz.
• Ancak kararlarla ilişkin ilgililer 1 defaya mahsus 15 gün içerisinde karar düzeltmesi isteyebilir.
• Vergi benzeri mali yükümlülükler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasında uyuşmazlık olursa Danıştay kararları esas alınır.

Görev Alanı:

• Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderlerini denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak.
• Mahalli idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimini yapmak.

Not: Sayıştay, denetimini TBMM adına yapar.

8. YARGI DENETİMİNE TABİİ OLMAYAN NORM VE İŞLEMLER

• OHAL Dönemi Cumhurbaşkanlığı Kararnameleri
• Milletlerarası Antlaşmalar
• HSK Kararları (Meslekten çıkarma hariç)
• Yüksek Hakem Kurulu ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararları
• Yüksek Askeri Şura’nın terfi ve kadrosuzluk nedeniyle emekliye sevk kararları
• Sayıştay kararları
• Spor Tahkim Kurulu kararları
• İnkılap Kanunları