Coğrafya KPSS ders notlarımıza Türkiye’de Madencilik konusu ile devam ediyoruz.

TÜRKİYE’DE MADENCİLİK

KPSS sınavı coğrafya bölümünün vazgeçilmez konularından biri olan Türkiye’de Madencilik konusu ile konu anlatımlarımıza devam ediyoruz. Başlamadan önce bir kaç not paylaşmak istiyorum.

Notlar

• Maden rezervi ve çeşitlilik yönünden en zengin bölgemiz Doğu Anadolu Bölgesi, en zengin bölüm ise Yukarı Fırat Bölümü’dür.
• Dünya’da başı çektiğimiz madenlerimiz; Bor, Krom ve Demir gibi madenlerdir.
• Türkiye madenciliğinin en büyük sorunu sermaye ve araç-gereç yetersizliğidir.
• Endüstri geliştiği için madenler ülke içinde kullanılmakta ve maden ihracatımız azalmaktadır.
• Türkiye’nin maden yatakları genellikle küçük ve dağınıktır.
• Madenleri aramada MTA, işletme ve sermaye desteklemesinde Etibank önemli bir yer tutmaktadır.

Dikkat! Volkanik arazilerde fosil bulunmaz!

TÜRKİYE’DE Kİ MADENLER

1. Demir Madeni

• Metal sanayinin hammaddesidir.
• Doğu Anadolu rezervde ilk sırada yer alır.

Önemli demir madenleri:

• Sivas (Divriği)
• Malatya (Hekimhan)
• Balıkesir (Eymir)
• Kayseri
• Sakarya (Çamdağı)
• Hatay (Payas) önemli demir madeni kaynaklarındandır.

Önemli demir madeni fabrikaları

• Karabük ve Ereğli Demir-Çelik Fabrikası (Taş kömürüne yani enerji kaynağına yakınlık sebebi ile kurulmuştur)
• Sivas Demir-Çelik Fabrikası (Hammaddeye yakınlık)
• Kırıkkale Demir-Çelik Fabrikası (Ulaşım kolaylığı ve silah fabrikasının bulunması)
• İskenderun ve İzmir Demir-Çelik Fabrikası (Enerjinin kolay temin edilmesi ve ihracat şartları)

2. Bakır Madeni

• Elektronik sanayinin hammaddesidir.
• En fazla Karadeniz’dedir.
• İhraç madenleri arasındadır.

Önemli bakır madenleri:

Önemli bakır madenlerimizi KADER şifresi ile kodlayabiliriz.

• Kastamonu (Küre)
• Artvin (Murgul)
• Diyarbakır (Ergani)
• Elazığ (Maden)
• Rize (Çayeli)

Önemli bakır madeni fabrikaları

• Elazığ / Maden (Hammaddeye yakınlık)
• Artvin / Murgul (Hammaddeye yakınlık)
• Samsun (Ulaşım kolaylığı)

3. Krom Madeni

• Paslanmaz çelik yapımında kullanılır.
• En fazla Doğu Anadolu ve Akdeniz Bölgesi’nde bulunur.
• Dış piyasada kolay alıcı bulur, önemli ihraç ürünlerindendir.

Önemli krom madenleri:

• Elazığ yöresi (Guleman)
• Fethiye, Köyceğiz, Denizli yöresi
• Bursa, Kütahya yöresi
• Mersin, Adana, Kayseri yöresi
• Sivas, Erzincan, Kop Dağı
• İskenderun, Kahramanmaraş yöresi

Önemli krom madeni fabrikaları

• Elazığ (Hammaddeye yakınlık)
• Antalya (Ulaşım kolaylığı)

4. Alüminyum (Boksit) Madeni

• Yumuşak, hafif, elektrik ve ısıyı iletebilme, kolay işlenebilirlik gibi nedenlerle kullanım alanı geniştir.
• En fazla Akdeniz’de bulunur.

Önemli alüminyum madenleri:

• Konya (Seydişehir)
• Antalya (Akseki)
• Muğla (Milas)
• Adana (Saimbeyli, Tufanbeyli)
• Gaziantep (İslahiye)

Önemli alüminyum madeni fabrikaları

• Konya – Seydişehir Alüminyum Fabrikası (Hammaddeye yakınlık)

5. Bor Madeni

• Bor rezervinde Türkiye, Dünya’da ilk sıradadır.
• İhraç ürünüdür.

Önemli bor madenleri:

• Balıkesir (Bigadiç, Susurluk)
• Kütahya (Emet)
• Eskişehir (Seyitgazi)
• Bursa (Mustafa Kemal Paşa)

Önemli bor madeni fabrikaları

• Eskişehir – Seyitgazi ve Kütahya – Emet (Hammaddeye yakınlık)
• Balıkesir – Bandırma (Ulaşım kolaylığı)

Not: Bor jeopolitik anlamda bir öneme sahiptir.

6. Kurşun-Çinko Madeni

• Paslanmaz metal üretimi ve silah yapımında kullanılır.

Önemli kurşun-çinko madenleri:

• Kayseri
• Elazığ (Keban)

Önemli kurşun-çinko madeni fabrikaları

• Kayseri (Hammaddeye yakınlık)
• Elazığ – Keban (Hammaddeye yakınlık)

7. Cıva Madeni

• Sıvı olarak bulunan tek metal madenidir.
• Elektronik ve ilaç sanayide kullanılır.

Önemli cıva madenleri:

• İzmir (Ödemiş ve Karaburun)
• Konya (Sarayönü)

Önemli cıva madeni fabrikaları

• Konya (Hammaddeye yakınlık)
• Ödemiş ve Karaburun (Hammaddeye yakınlık)

8. Tuz Madeni

• En gazla göllerden sağlanır.
• İhraç edilir.

Önemli tuz madenleri:

• Deniz Tuzu: İzmir (Çamaltı)
• Göl Tuzu: Tuz Gölü (En çok çıkarılan yer)
• Kaya Tuzu: Çankırı, Yozgat, Kırşehir, Nevşehir, Kars, Iğdır

Önemli tuz madeni fabrikaları

• Tuz çıkarıldığı yerde işlenen bir madendir.

9. Mermer Madeni

• Kullanım alanı geniş bir madendir.
• En çok Marmara’da bulunur.
• İhraç madenlerindendir.

Önemli mermer madenleri:

• Balıkesir (Marmara Adası)
• Bursa
• Bilecik
• Muğla
• Afyon
• Uşak
• Niğde

Not: Yurtdışına en çok sattığımız maden mermer madenidir.

10. Volfram (Tungsten) Madeni

• Isıya ve darbeye karşı direnci yüksek olduğu için kullanım alanı geniştir.

Önemli volfram madenleri:

• Bursa (Uludağ)
• Kırıkkale (Keskin)
• Elazığ (Keban)

Önemli volfram madeni fabrikaları

• Bursa Volfram Fabrikası

11. Fosfat Madeni

• Gübre, seramik, çimento, cam, petrokimya sanayinde kullanılır.
• İthal ettiğimiz madenlerdendir.

Önemli fosfat madenleri:

• Mardin (Mazıdağı ve Bozova)
• Adıyaman
• Bitlis
• Hatay
• Bingöl
• Kilis

Önemli fosfat madeni fabrikaları

• Mardin fabrikası (Hammaddeye yakınlık)

12. Zımpara Taşı Madeni

• Zımpara kağıdı yapılır.

Önemli zımpara taşı madenleri:

• İzmir
• Aydın
• Muğla
• Uşak

Önemli zımpara taşı madeni fabrikaları

• İzmir (Hammaddeye yakınlık)

13. Manganez Madeni

• Demirin çeliğe dönüştürülmesinde kullanılır.

Önemli manganez madenleri:

• Karadeniz Ereğli ve Doğu Karadeniz kuşağı boyunca çıkarılır.

Önemli manganez madeni fabrikaları

• Artvin – Borçka (Hammaddeye yakınlık)

14. Lüle Taşı Madeni

• Biblo, pipo yapımında kullanılır.

Önemli lüle taşı madenleri:

• Eskişehir

Önemli lüle taşı madeni fabrikaları

• Eskişehir fabrikası (Hammaddeye yakınlık)

15. Asbest (Amyant) Madeni

• Isıya, aşınmaya, kimyasal maddelere dayanıklı, lifli yapıdadır.
• İtfaiyeci elbiseleri, fren balataları ve eternit adı verilen çatı malzemelerinde kullanılır.

Önemli asbest madenleri:

• Bursa
• İskenderun
• Sivas
• Muğla

Not: Sağlık sorunlarına neden olduğu için üretimi azaltılmıştır.

16. Kükürt Madeni

• Tarımsal ilaç ve asfalt yapımında, kimya sanayinde kullanılır.
• İthal maden ürünleri arasındadır.

Önemli kükürt madenleri:

• Isparta (Keçiborlu)
• Muğla (Milas)
• Denizli (Sarayköy)

Önemli kükürt madeni fabrikaları

• Isparta – Keçiborlu fabrikası (Hammaddeye yakınlık)

17. Oltu Taşı Madeni

• Süs eşyası yapımında kullanılır.

Önemli oltu taşı madenleri:

• Erzurum

Önemli oltu taşı madeni fabrikaları

• Erzurum (Hammaddeye yakınlık)

18. Barit Madeni

• Nükleer santrallerin yapımında kullanılır.
• Yer altındaki basıncı artırdığı için petrol arama ve sondaj işlerinde kullanılır.

Önemli barit madenleri:

• Antalya
• Eskişehir
• Muş

19. Altın Madeni

• Süs eşyası yapımında kullanılır.

Önemli altın madenleri:

• İzmir (Bergama, Ovacık)
• Uşak (Kışladağı)
• Manisa (Sart)
• Balıkesir (Havran)
• Artvin (Cerrattepe)
• Gümüşhane

20. Feldispat Madeni

• Cam, seramik, kaynak elektrotları, boya sanayinde kullanılır.
• Önemli kısmını özel sektör üretir, %90’ı ihraç edilir.

Önemli feldispat madenleri:

• Şile
• Kemerburgaz (İstanbul)
• Söğüt (Bilecik)
• Demirci (Manisa)
• Simav (Kütahya)
• Milas (Muğla)