Vatandaşlık ve Anayasa KPSS ders notlarımıza Temel Hak ve Hürriyetler konusu ile devam ediyoruz. Temel Hak ve Hürriyetlerin Sınıflandırılması, Sınırlandırılması, Durdurulması, Çekirdek Haklarımız, Seçme ve seçilme hakkı, Siyasi Parti Kurma ve Partilere Girme Hakkı konularını inceleyeceğiz.

TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER

1. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIFLANDIRILMASI

1.1. Kişi Hak ve Ödevleri (Negatif Statü Hakları) Koruma

• Kişi odaklıdır.
• Devletin müdahale etmesi istenmez.
• Devletten sadece koruması beklenilir.

1.2. Sosyal-Ekonomik Hak ve Ödevler (Pozitif Statü Hakları) İsteme

• Kişinin devletten gerçekleştirmesini beklediği haklardır.

1.3. Siyasi Hak ve Ödevler (Aktif Statü Hakları) Katılım

• Kişilerin devlet yönetimine katılmasını sağlayan haklardır.

1.4. Temel Hak ve Özgürlüklerin Sınırlandırılması

• Ölçülülük ilkesi doğrultusunda
• Hakkın özünü yok etmeden
• Demokratik, laik cumhuriyet gereklerine ters olmadan
• Anayasanın sözüne ve ruhuna uygun olarak sınırlandırılır.

Not: Sınırlandırmalar hakka ait özel sebeplere dayalı olarak Kanunla yapılır

1.5. Temel Hak ve Özgürlüklerin Durdurulması

• Savaş
• Seferberlik
• Olağanüstü hal

2. ÇEKİRDEK HAKLARIMIZ

• Yaşama hakkı
• Kişinin maddi manevi varlığının bütünlüğü
• Suç ve cezaların geçmişe yürümemesi
• Kimsenin din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaması ve bunlardan dolayı suçlanamaması
• Masumiyet karinesi

3. 1982 ANAYASASI’NA GÖRE HEM HAK HEM DE ÖDEV OLAN TEMEL HAKLAR

• Eğitim ve öğretim hakkı ve ödevi
• Vatan hizmeti
• Çalışma hakkı ve ödevi

4. İZİN ŞARTI ARANMAYAN FAALİYETLER

• Süreli ve süresiz yayın hakkı
• Basımevi açma
• Dernek kurma
• Sendika kurma
• Siyasi parti kurma
• Eğitim ve öğretim hakkı ve ödevi
• Vatan hizmeti
• Çalışma hakkı ve ödevi
• Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme

5. SOSYAL GÜVENLİK BAKIMINDAN KORUNMASI GEREKENLER

• Harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri
• Malul ve Gaziler
• Sakatlar
• Yaşlılar
• Korunmaya muhtaç çocuklar

6. SEÇME VE SEÇİLME HAKKI

6.1. Seçim Esasları

• Genel Oy (1934)
• Eşit Oy (1946)
• Serbest Oy
• Gizli Oy – Açık Sayım (1950)
• Tek Dereceli Seçim (1946)

6.2. Seçimde Oy Kullanabilenler

• 18 yaşını dolduran her Türk vatandaşı oy kullanabilir.

6.3. Seçimde Oy Kullanamayanlar

• Silah altında bulunan er ve erbaşlar
• Askeri öğrenciler
• Taksirli suçlar dışındaki ceza infaz kurumlarındaki hükümlüler oy kullanamazlar.

7. SİYASİ PARTİ KURMA, PARTİLERE GİRME HAKKI VE KAPATILMASI

7.1. Siyasi Partilerin Kurulması

• Siyasi partiler önceden izin almadan kurulurlar.
• Kuruluş için 30 kişi gerekir.
• Siyasi partilere üyelik için 18 yaşın doldurulması gerekir.
• Siyasi partiler hazineden %3’lük yardım alır.
• Meclise girme barajı %10’dur.
• Mecliste grup kurmak için en az 20 milletvekili gerekir.

7.2. Siyasi Partilerin Mali Denetimi

• Siyasi partilerin mali denetimi Anayasa Mahkemesi tarafından yapılır.
• Anayasa Mahkemesi denetim sırasında Sayıştay’dan yardım alır Anayasa Mahkemesinin inceleme sonunda verdiği karar kesindir.
• Siyasi partiler ticari faaliyetlerde bulunamazlar.

7.3. Siyasi Partilerin Kapatılması

• Siyasi partinin Anayasanın 68.maddesi 4.fıkrası hükümlerine aykırı fiillerin odağı haline gelmesi olması ve yabancı kişi ve kuruluşlardan maddi yardım aldığının tespit edilmesi Ticari faaliyetler kapsamında kapatılabilir.
• Parti kapatma davasını Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı açar, davaya Anayasa Mahkemesi bakar.
• Partinin kapatılmasına sebep olan parti kurucu ve üyeleri 5 yıl süreyle bir başka partinin kurucusu, üyesi, yöneticisi ya da denetçisi olamaz.
• Temelli kapatılan bir parti başka bir ad altında tekrar kurulamaz.

7.4. Siyasi Partilere Üye Olamayacaklar

• Hakimler ve Savcılar
• Sayıştay dahil yüksek yargı organı mensupları
• Memur statüsündeki görevliler
• İşçi niteliği taşımayan kamu görevlileri
• Silahlı Kuvvetler mensupları
• Yüksek öğretim öncesi öğrencileri