Rehberlik Türleri ders notuna Problem Alanlarına Göre Rehberlik konusu ile devam ediyoruz.

PROBLEM ALANLARINA GÖRE REHBERLİK

A) Eğitsel (Akademik) Rehberlik

Çocuğun eğitsel gelişim alanında, bireye belli yeterlilikleri kazandırmak, öğrenmeyi kolaylaştırmak, karşılaştığı güçlükleri gidermesine yardımcı olmak ve böylece uygun ve etkin bir öğrenme ortamı oluşturmaya denir.

Eğitsel Rehberliğin Amaçları

• Okula ve okulun bulunduğu çevreye uyum sağlamak
• Üstün yetenekli öğrencileri belirleme ve ilgi alanlarına yönlendirmek.
• Etkin ders çalışma becerileri kazandırmak.
• Başarıyı engelleyen etkenleri azaltmak, yok etmek.
• Bireyin ilgi, yetenek, eğilim ve özelliklerine uygun eğitsel ortam hazırlamak
• Okuma yazma güçlüğü, ders ve alan seçiminde çalışmalar yapmak.
• Okul yaşamı ve meslek arasındaki ilişkiyi sağlamak
• Eğitsel kol ve etkinlikleri düzenleyip uygulamaya geçirmek.
• Eğitsel yönlendirme ve alan seçimi.
• Verimli ders çalışma yöntemleri.
• Öğrenme güçlüğü çeken öğrencilerin belirlenmesi.
• Okulun ilk yıllarında olumlu tutumlar geliştirmek.
• İlgi ve yetenekleri geliştirmek
• Eğitsel gelişimin görevlerini başarmak
• Sürekliliği sağlamak.
• Sınav kaygıları üzerinde çalışmalar yapmak.

Eğitsel rehberlik:

• Tüm öğrencilere yönelik olmalıdır.
• Gruplar halinde sunulmalıdır.
• Takım çalışması yapılmalıdır(danışman, öğretmen, müdür)
• Planlı ve sistemli olmalıdır. İzleme ve değerlendirme yapılmalıdır.
• Her öğrenim düzeyinde sunulmalıdır.

Sınav Kaygısının Belirtileri

1. Şiddetli huzursuzluk.
2. Ders çalışırken dikkati toplayamama
3. Kalp atışının hızlanması
4. Solunum sıklaşması, kesik nefes almak veya farkında olmadan nefesi tutma.
5. Konu tekrarında zihin bunalması
6. Öğrenilen bilgilerin karıştığına inanma.
7. Zamanın hızlı geçtiğine inanma ve buna bağlı panik yaşama.
8. Bir konuyu tam anlamadan başka bir konuya geçme isteği.
9. Arkadaşlarının sınava daha iyi hazırlandığı ve onların daha başarılı olacağına inanmak

B) Kişisel – Sosyal Rehberlik

• Bireylerin kendileri ile ilgili problemlerinin çözümü için yapılan yardımlardır.
• Eğitim sürecinde öğrencilerin “kişisel – sosyal” gelişim ihtiyaçlarını karşılamak ve böylece onların kişisel gelişim ve uyumlarına yardımcı olmak amacıyla yürütülecek rehberlik hizmetlerine denir.

Kişisel / Sosyal Rehberliğin Amaçları

• Bireyin beden sağlığı ile ilgili problemler.
• Sosyal ilişkiler ile ilgili problemler.
• Korku ve kaygılar ile ilgili problemler
• Kendine güvenme ile bağlantılı heyecan problemleri.
• Cinsiyet, aşk, evlenme ile ilgili problemler.
• Ahlak kuralları, din kuralları ve ideallerle ilgili problemler.
• Ekonomik durumla ilgili problemler.
• Atılganlık becerilerini geliştirmek
• İletişim becerilerini geliştirmek.
• Sorun çözme becerilerinin geliştirmek.
• Çatışma çözme becerilerini geliştirmek.
• Öfkeyle baş etme becerilerini geliştirmek.
• Kaygıyla baş etme becerilerini geliştirmek.
• Karar verme becerilerini geliştirmek.
• Özsaygı geliştirmek.
• Özgüven becerilerini geliştirmek
• Sorumluluk ve görev bilinci geliştirmek
• Oto kontrol becerilerini geliştirmek

Sosyal Beceriler: Bireyin başkaları ile iletişim kurabilmesi için yapılan davranışlardır.

Sosyal yeterlilik, bir kişinin sosyal ilişkileri yürütebilmesinde gerekli becerilerin kazanılıp kazanılmadığını ifade eder. Sosyal beceriler davranış şeklinde ortaya çıkan, kişiler arasında gelişir. Çevredeki kişilerin beğenisine sunulan davranışlardır. Tekrarlanabildiği için iletişim ve etkileşimi sürdürmeye yöneliktir.

NOT: Öğretmenler, sosyal fobi ve sosyal anksiyete gibi konularda uzmanların yardımına başvurmalıdırlar. Sosyal anksiyete, kişilerin sosyal durumlara girmekten duydukları kaygıyı ve bunun sonucunda davranışlarında meydana gelen aksaklıkları ifade eder. Daha ileri boyutu sosyal fobi olarak nitelendirilir.

Sosyal anksiyete ve sosyal fobi davranış bozuklukları sınıflaması içerisinde yer alır.

Bireylerin sosyal becerilerini geliştirme hedefi, aynı zamanda onların duygusal zekalarını (EQ) geliştirmeye yöneliktir.

NOT: Öğretmenler, sosyal fobi ve sosyal anksiyete gibi konularda uzmanların yardımına başvurmalıdırlar.

C) Mesleki Rehberlik

• Ülkelerin kalkınmasında bireye, üretken ve gelişmeye açık nitelikleri kazandırmayı amaçlayan çağdaş eğitim anlayışı, bireyin potansiyelini maksimum düzeyde ortaya koyabileceği en uygun mesleği seçmesine önem verir.
• Eğitim sürecinde bireyde bu alanda yapılan hizmetler mesleki rehberlik kapsamındadır.
• Gençlerin çeşitli meslekleri tanımaları ve kendi özelliklerine uygun olan meslekleri seçmeleri, seçtikleri mesleklere hazırlanmaları ve mesleki yönden gelişmeleri amacıyla yapılan yardım hizmetleridir.

Mesleki yardım hizmetleri şu üç aşamada gerçekleştirilir.

1. Bireyi tanımak.

2. Meslek alanlarını tanımak.

3. Bireysel özellikler ile mesleklerin gerektirdiği özellikler arasında bağlantı kurarak kendine uygun bir mesleği seçmesine yardım etmek.

Meslek Seçiminin Önemi

• Bir meslek “iş” sahibi olmak.
• Gelecek kaygısı çekmemek için kazanç sağlamak.
• Gizil güçleri geliştirmek.
• Psikolojik doyum sağlamak.
• Sosyal ihtiyacı karşılamak.

Mesleki Rehberliğin Amaçları

• Mesleklerin işlevleri, nitelikleri, sorumlulukları ve sağladığı olanaklar hakkında gerçekçi bilgi edinmeye yardım etmek.
• Yetenek ve becerileri keşfederek mesleğin gerekleri ile bağlantı kurmak.
• Yetenek ve ilgilerin toplumsal ve bireysel yönden değerlendirilmesine yardım etmek.
• Planladığı işin değerini kavramaya ve çalışmaya karşı doğru bir tutum geliştirmesine yardım etmek.
• İş, meslek ve faaliyetler hakkında bilgi edinmeyi sağlamak.
• Mesleklere eleştirel gözle bakmaya yardım etmek.
• Karşılaşılan problemlerde meslek danışmanına başvurması yönünde kişilere güven vermek.
• Mesleğe uygun hazırlık ve eğitim planlamasına yardım etmek.
• İş ortamını ve ortam içindeki yerini anlamasına ve grubun bir üyesi olmasına yardım etmek.
• Başarının çaba ile elde edildiğini ve iş doyumunun, işi bilinçli ve yeterli düzeyde yapmaktan doğduğunu anlamasına yardım etmek.
• Bireyin mesleki gelişim sürecini ve mesleki kararını etkileyen sınırlandıran etmenlerin farkına varılmasına yardım etmek.
• Bireyin mesleki olgunluk düzeyini arttırmak

Mesleki Olgunluk: Gelişim dönemine göre bireylerin meslekler hakkında bilgi sahibi olmasıdır. Bireyin yaşına uygun karar vermeye ve mesleki gelişim görevleri ile baş etmeye hazır olmasıdır. Meslek gelişimi çeşitli evrelere ayrılır ve her evrenin gelişim görevleri vardır. Bu görevleri başarı ile tamamlayan birey mesleki olgunluk kazanmış sayılır ve bu yüzden doğru akılcı seçim yapabilmeye hazır hale gelir.

Mesleki Yeterlilik: Meslek Standardı, bir mesleğin gereklerinin kabul edilebilir standartlarda yerine getirilebilmesi için ihtiyaç duyulan asgari bilgi, beceri, tutum ve davranışları gösteren normlardır.

Mesleki Rehberlikle İlgili Yanlış Anlayışlar

1. Bireyler mesleklerini olabildiğince erken yaşlarda belirlemelidir.
2. Öğrenciler, ileride iş bulabilecekleri, ekonomik olanakları iyi olan, sosyal statüsü yüksek mesleklere yöneltilmelidir.
3. Öğrenciler cinsiyet rollerine uygun mesleklere yönlendirmelidir.
4. Mesleki rehberlik yardımı, yalnızca mesleki karar aşamasındaki bireylere yönelik olarak verilmelidir.
5. Öğrenciler anne babalarının ya da öğretmenlerinin belirlediği mesleklere yöneltilmelidir.
6. Her birey eğer çaba gösterirse her mesleğin gereklerinin layıkıyla yerine getirebilir.
7. Bireylerin yapabileceği tek meslek vardır.

NOT: Mesleki danışmayı, rehberlik uzmanı yapar. Ancak mesleki yönlendirmede uzman şart değildir.

“Mesleğe Yöneltme” – “Mesleki Danışma” Karşılaştırılması

Mesleki rehberlik kapsamında “yöneltme”; bireylerin türlü “meslekleri tanımaları” ve “kendi kişisel özelliklerini” tanımaları ve bu bilgilerin ışığında kendilerine uygun olan meslekleri seçmeleri sürecidir.

Mesleki “psikolojik danışma” ise; bireylerin meslek seçimi ile ilgili gerçekçi algı ve beklentileri yoksa bireye yönelik gerçekleştirilen bireysel ya da grupla psikolojik danışma hizmetleridir.

Mesleki Gelişim Süreci

1. Uyanış ve Farkında Olma (5 – 12 yaş)

• Okul öncesi ve ilköğretim dönemini kapsar.
• Çeşitli mesleklerin varlığını görmeye ve anlamaya başlar.
• İlkokulun son yıllarında çocuk kendisiyle diğer insanlar arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri görmeye çalışır.

2. Meslekleri keşfetme ve Araştırma (12 – 15 yaş)

• İlköğretimin ikinci kademesini kapsar.
• Mesleklerin benzer ve farklı yönleri üzerinde bilgi sahibi olmaya ve yeni yönleri ile keşfetmeye çalışır.
• İş arama yollarının öğrenilmeye başlandığı basamaktır.
• Deneme dönemidir.

3. Karar Verme (15 – 18 yaş)

• Lise yıllarını kapsar.
• İdealler eyleme dönüşür.
• Mesleğe ulaşmak için son planlar yapılır.
• Mesleğe götürecek yüksek öğretime yönlendirilir.
• Mesleki rehberliğin en yoğun olduğu dönemdir.

4. Hazırlık (18 – 23 yaş)

• Yüksek öğretim dönemini kapsar.
• Seçilen alan ve okullarda yapılan etkinliklerle mesleğe hazırlanmaya başlanılır.
• İş arama yollarının en yoğun olduğu aşamadır.

5. İşe Yerleştirme (23 yaş ve sonrası)

• Yüksek öğretim sonrası dönemdir.
• İşe girip çalışılan dönemi kapsar.
• Üretme dönemidir.

Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler

Yetenekler; öğrenme gücü, belli bir eğitimden yararlanabilme gücü olarak tanımlanabilir. Kalıtımla getirilen gizil güçlerin, eğitim ve çevre etkisiyle geliştirilmiş kısmını ifade eder. Yapılan işlerin karmaşıklık düzeyi arttıkça gerektirdiği yetenek düzeyi de artar. Bu yüzden öğrencilerin yeteneklerinin test edilmesi gerekir. Yaş arttıkça yetenekler bağımsızlaşır.

İlgiler; bireyler yapılan herhangi bir işten doyum sağlamak için onu en aktif şeklide yapmak isterler. Kişi ilgi duyduğu mesleğe yönelirse doyum oranı artar ve böylece mutlu ve başarılı olur. Bu yüzden kişiler ilgi duydukları alanlara yönlendirilmelidirler. Yaş arttıkça ilgiler bağımsızlaşır.

ALAN	GEREKEN YETENEK	GEREKEN İLGİ
YABANCI DİL	SÖZEL BELLEK	EDEBİYAT, YABANCI DİL
MATEMATİK	SAYISAL, ŞEKİL-UZAY	MEKANİK, FEN BİLGİSİ
SOSYAL BİLİMLER	SÖZEL	SOSYAL BİLGİLER, SOSYAL YARDIM, İKNA
GÜZEL SANATLAR	GÖZ – EL KOORDİNASYONU, ŞEKİL-UZAY	GÜZEL SANATLAR
FEN BİLİMLERİ	SAYISAL	FEN BİLGİSİ, MEKANİK, ZİRAAT
SAĞLIK	SAYISAL, GÖZ – EL KOORDİNASYONU	FEN BİLGİSİ, SOSYAL YARDIM
TİCARET	SAYISAL	İŞ AYRINTILARI, TİCARET, İKNA
ELEKTRONİK – ELEKTRİK – BİLGİSAYAR	SAYISAL, GÖZ EL KOORDİNASYONU	FEN BİLGİSİ
TURİZM	SÖZEL – SİYASAL	İKNA, İŞ AYRINTILARI
GİYİM	ŞEKİL – UZAY, GÖZ-EL KOORDİNASYONU	GÜZEL SANATLAR
ÇİÇEK ÖRGÜ	DOKUMA, GÖZ-EL KOORDİNASYONU	GÜZEL SANATLAR
AĞAÇ İŞLERİ, YAPI, KALIPÇILIK	SAYISAL, GÖZ-EL KOORDİNASYONU, ŞEKİL-UZAY	MEKANİK, FEN BİLGİSİ
TARIM	SAYISAL, GÖZ-EL KOORDİNASYONU	ZİRAAT, FEN BİLGİSİ
SİYASAL BİLGİLER, HUKUK	SÖZEL	İKNA, SOSYAL BİLGİLER
İKTİSAT, İŞLETME	SÖZEL, SAYISAL	İKNA, TİCARET, İŞ AYRINTILARI
İNŞAAT MÜH. – MAKİNE MÜH. TEKSTİL[1]- ENDÜSTRİ	SAYISAL, ŞEKİL – UZAY, GÖZ[1]EL KOORDİNASYONU	FEN BİLGİSİ, MEKANİK
ÇOCUK GELİŞİM	SÖZEL	SOSYAL YARDIM, İKNA

Mesleki Değer; İnsan davranışlarının amacı; birtakım ihtiyaçları karşılamaktır. Mesleki faaliyetlerin sonunda beklenen doyum meslek değeri olarak adlandırılır. Mesleğimden ne bekliyorum? Sorusuna çok para kazanmak, sevdiğim için yapmak, statü kazanmak vb. cevaplar mesleki değerle alakalıdır. Kazanç, değişiklik, yarışma, bağımsızlık, kolay iş bulabilme, isim yapma bazı mesleki değerlerdir.

MESLEKİ GELİŞİM KURAMLARI

1. Ginzberg Ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramı

• Meslek seçimini gelişimsel süreç olarak ele alarak dönemlere ayırmaktadır.
• Belli bir zaman döneminde yapılmaz.
• Seçim süreci daimi bir uzlaşmayı gerektirir.
• Birey ,mesleğine bir anda verilen gelişigüzel bir karar veremez. Büyük ölçüde geri dönülemez bir süreçtir.

Ginzberg Ve Arkadaşlarının Gelişim Kuramındaki Dönemler
1	FANTEZİ (HAYAL) DÖNEMİ	5-11 Yaş	Çocuk ileride isteyebileceği mesleğin ne olabileceğini düşünür ve hayali seçimler yapar, modele veya özdeşime dayalı seçimlerde yapabilir.
2	GEÇİCİ SEÇİM (DENEME) DÖNEMİ	11-17 Yaş	Ergenlikte ki birey hoşlandığı mesleğe uygun seçimler yapar. Alt aşamaları vardır.
	İlgi Aşaması	11-12 Yaş	Mesleki seçimlerin ilgiye bağlı olarak belirlendiği aşamadır.
	Yetenek Aşaması	13-14 Yaş	Birey bu aşamada yeteneğine daha uygun meslek seçimine daha fazla önem verir.
	Değer Aşaması	15-16 Yaş	Bireyin değerleri nelerdir? Yaşamdan neler bekliyor? Mesleğin getirileri nelerdir? Gibi sorular meslek seçimini etkiler.
	Geçiş Aşaması	17 Yaş	Birey, mesleğe hazırlanma süreci ve çalışma hayatının gerçekleriyle ilgilenir. Bu dönemde seçimler geçici ve deneyseldir. İş veya ileri eğitim düşünülür.
3	GERÇEKÇİ DÖNEM	17-24 Yaş	3 alt aşamadan oluşur.
	Keşfetme (Araştırma) Aşaması	17-18 Yaş	Üniversitenin ilk yıllarıdır. Birey, eğitim sonrası meslek olanakları hakkında bilgi toplar, araştırır ve değerlendirme yapar.
	Billurlaşma Aşaması	18-19 Yaş	Tüm içsel ve dışsal faktörleri değerlendirip seçenekleri içerisinden belli bir mesleki amaca bağlanmalıdır.
	Belirleme Aşaması	21-24 Yaş	Tüm kararlar kesinleşir ve meslek netleşir.

2. Özellik – Faktör Kuramı

• Her bireyin kendine has özellikleri vardır.
• Bu kuram bireyi ayrıntılı inceleyerek ölçme araçlarını etkin kullanarak bireylerin özelliklerini saptar.
• Mesleklerde kapsadıkları iş etkinliklerine bağlı nitelikleri gerektirir. Buna göre uygun meslek seçimi, bu iki grubun en iyi şekilde eşleştirilmesine bağlıdır.
• Danışmanın görevi bireyi bilimsel yöntemlerle incelemek zayıf ve güçlü yönlerini belirleyerek başarılı olabileceği alanları kendisine göstermektir.
• Her birey kendi kapasitesini ortaya koyma gücüne ve isteğine sahiptir.
• Uygun çivileri uygun deliklere yerleştirmek gerekir diyerek meslek seçimini ifade etmeye çalışmıştır.

3. Süper’in Öz-Benlik Kuramı

• Mesleki gelişim daimi bir süreç, meslek seçimi ise bir sentez yapma işidir. Bu da öğrenme ile yakından ilgilidir.
• Bireylerin meslek seçimlerinde, ilgileri yetenekleri ve benlik tasarımları önemli bir yer tutar.
• Mesleki gelişim, birey ile çevre arasındaki sıkı ilişkinin ürünüdür.
• Çocuk kendisine sunulan modelleri kendi fikirleri doğrultusunda sentezleyerek mesleğe yönelir.
• ARAŞTIRMA VE YERLEŞME GERİ DÖNME ŞANSIMIZIN OLDUĞU AŞAMALARDIR.

SUPER’İN ÖZ-BENLİK KURAMINDAKİ DÖNEMLER
1	BÜYÜME DÖNEMİ	0-14 Yaş	Mesleki benlik kavramı özdeşleşme gibi süreçlerle oluşur. Bu dönemin başında fantezi ihtiyaçlar önemli olmakla beraber, giderek ilgiler ve yetenekler daha da önemli olmaya başlar. Hayal (4-10 Yaş) İlgi (11-12 Yaş) Yetenek (13-14 Yaş) olmak üzere 3 aşamaya ayrılır.
2	ARAŞTIRMA (KEŞFETME) DÖNEMİ	14-24 Yaş	Birey bu evrede kendi özelliklerini, başkalarının mesleki rollerini ve iş dünyasını keşfetmektir. Bu evre kendini tanıma, rol denemeleri, meslek incelemeleri ve sınama gibi etkinliklerin sürdürüldüğü bir dönemdir. Üç alt aşaması vardır;
	Deneme Aşaması	14-17 Yaş	Gerçekçi olmayan seçimlerin yapıldığı ve sık sık değiştirildiği bir bakıma denemelerin olduğu dönemdir.
	Geçiş Aşaması	18-21 Yaş	Gerçek olguların dikkate alındığı ve bireyi bir mesleğe ya da meslek alanına hazırlayan ve eğitime başlayan dönemdir.
	Sınama/İzleme Aşaması	22-24 Yaş	Okulu bitirip, kazandığı yeterlilikleri sınamak üzere bir mesleğe adım atılır. Benlik kavramı ile işin gerektirdiği roller arasında bir uyum sağlamaya ve durumu izleyip değerlendirmeye çalıştığı aşamadır.
3	YERLEŞME DÖNEMİ	25-45 Yaş	Bu dönem gençlik, yetişkinlik ve olgunluk dönemini kapsar. Artık denemeler azalır işe bağlılık artar. Birey uygun bir meslek seçer ve o alana yerleşir. Sınama (25-30 Yaş) Sağlamlaştırma (31-45 Yaş) olmak üzere 2 aşamadan oluşur.
4	KORUMA DÖNEMİ	45-64 Yaş	Birey artık olgunlaşmıştır ve bu aşamada kendinden beklenen performansı en üst düzeyde gösterir. Mesleğinde üretkendir. Mesleğinde geldiği noktayı koruma amacı vardır.
5	ÇÖKÜŞ DÖNEMİ	65+ Yaş	Fiziksel ve bilişsel olarak yavaşlama olur. Emeklilik dönemidir. Yavaşlama (65-70 Yaş) Emeklilik (71+ Yaş) olmak üzere iki basamağı vardır.

4. Psikoanalitik Kuram

• Bireylerin mesleki gelişimleri ile ilgili ilk görüşler bu kuram tarafından ortaya atılmıştır.
• Bireylerin mesleki gelişimi, onların psiko- sosyal gelişimleriyle paralellik gösterir.
• Bu nedenle meslek seçiminde kişiliği ön plana çıkarmıştır. Meslek bilinç dışı dürtülerin yönlendirmesiyle şekillenir.

5. Roe’nun İhtiyaç Kuramı

• Mesleki gelişim, çocukluk yıllarında oluşan ilgi, ihtiyaç ve bu ihtiyaçların nasıl karşılanacağı temeline dayanır.
• Çocuğun aile ilişkileri, ilgi ve ihtiyaçları, bunların gelişme ve doyum düzeyleri meslek seçiminde etkilidir.
• Aşırı koruyucu, ilgisiz ve demokratik anne baba tutumları meslek seçimini etkiler.
• Birey ne kadar ihtiyaç duyarsa, o derecede başarıya güdülenir.
• Doyurulmamış ihtiyaçlar farkında olmaksızın meslek seçiminde önemli rol oynar.
• Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisine uygun olarak oluşturulmuştur.

Meslekleri; insanlarla (duygu yönü ağır basan işler) veya insan olmayanlarla( mekanik-teknik yönü ağır basan işler) ilgilenenler olarak ikiye ayıran Roe bireylerin bu alanlardan birisine yönelmesini gerisinde çocukluk yaşantılarındaki doyumların ya da doyumsuzlukların rol oynadığını ileri sürmektedir.

6. Holland’ın Kişilik Kuramı

• Meslek seçimi kişiliğin iş dünyasında ifade bulan yansımasıdır.
• İnsanlarda altı kişilik tipi vardır ve bunlara uygun meslekler seçilir.
• Bir insan başka bir tipe yakın olabilir bu yüzden farklı kişilik örüntüleri ortaya çıkabileceğini söyler.
• Her tip kalıtım, ilgi, öz kavramı, değerler, etkinlikler akran çevresi, gibi özelliklerin etkileşimi neticesinde oluşur.
• Altı kişilik tipinden bahseder.

HOLLAND’IN 6 KİŞİLİK TİPİ
KİŞİLİK TİPİ	BELİRGİN ÖZELLİKLERİ	BASKIN TALEPLER/ETKİNLİKLER	TİPİK MESLEKLER
GERÇEKÇİ	Sabırlı ve hoşgörülü Pratik Maddeci Erkeksi Anti sosyal Uyumlu İçten Doğal Sabırlı İç görüleri ve başarma güdüleri fazla	Kas etkinliği ve motor koordinasyonu gerektiren işler Açık hava işleri Mekanik ve sistematik çalışmalar Nesneler, makineler, eşyalar ve hayvanlarla ilgili etkinlikler	Otomobil tamircisi Araç teknisyeni Elektrikçi Mühendis Ziraai işler Beden Eğitimi Öğrt.
ARAŞTIRICI	Entelektüel Analitik düşünce yapısına sahip Rasyonel Eleştirel Titiz Sabırlı Yöntemci Bağımsız Popüler olmaktan hoşlanmayan	Analitik gözlem yapma Sistematik, deneysel çalışma Fiziksel, kültürel ve biyolojik olguları araştırma	Biyolog Genetikçi Matematikçi Kimyager Fizikçi Astronot Antropolog Tıp teknisyeni
ARTİSTİK	Heyecan ve coşkuları dengesiz Hayalci Fevri Karmaşık Sezgileri güçlü Bağımsız Duygusal Uyumlu olmayan Duyarlı ve etkileyici	Estetik faaliyetler Duyarlı, tutkulu ve sistematik olmayan aktiviteler Sanatsal etkinlik ve ürünler yaratma Bağımsız yaratıcı çalışmalar	Yazar Ressam Aktör Tiyatro sanatçısı Müzisyen Kompozitör Dekoratör Mimar
SOSYAL	Yardımsever Sorumluluk sahibi Sosyal işbirliğine yakın Empatik Arkadaş canlısı İçten Sabırlı Nazik Anlayışlı	İnsanlarla birlikteliği sağlayan aktiviteler Başkalarını eğiterek geliştirmek, yardım etmek Başkalarını ikna etme, yönlendirme	Sosyal hizmet uzmanı Rehabilitasyon danışmanı Psikolog Psikolojik danışman Halkla ilişkiler uzmanı Öğretim üyesi Öğretmen
GİRİŞİMCİ	Dışa dönük Enerjik Kendine güvenli Atılgan Fevri İkna yeteneği yüksek Sabırsız Meraklı Maceracı İyimser Sosyal Konuşkan	Başkalarını ikna etmeye yönelik faaliyetler Sosyal eğlendirici etkinlikler Organize edilmiş çalışmalar	Satıcı Pazarlamacı Komisyoncu Menajer Politikacı Avukat
GELENEKSEL	Dikkatli Titiz İtaatkar Tutarlı Esnek olmayan Düzenli Sabırlı Vicdanlı	Sistemli kurallara bağlı aktiviteler Nesnelerle ilgili sistematik çalışmalar Kayıt tutma, hesaplama, kontrol işlemleri, veri işleme makinelerini kullanma	Banka veznedarı Kütüphaneci Daktilograf Postacı Muhasebeci Kitapçı Finans Elemanı