Öğretim İlkeleri (ÖYT) – KPSS Ders Notları

KPSS Eğitim Bilimleri sınavında her sene mutlaka karşımıza gelen konulardan biride Öğretim İlkeleri‘dir. Bu kapsamda inceleyeceğimiz 15 adet ilke bulunmaktadır.

1. Çocuğa Görelik İlkesi
2. İş – Aktivite – Yaparak Yaşayarak Öğrenme – Etkin Katılım İlkesi
3. Hayatilik – Yaşama Yakınlık – Yaşamsallık İlkesi
4. Ekonomiklik İlkesi
5. Güncellik – Aktüalite İlkesi
6. Açıklık – Ayanilik – Nesnellik İlkesi
7. Somuttan Soyuta İlkesi
8. Bilinenden Bilinmeyene İlkesi
9. Yakından Uzağa İlkesi
10. Basitten Karmaşığa İlkesi
11. Bütünlük – Geniş Alan İlkesi
12. Sosyallik (Otoriteye İtaat) İlkesi
13. Bilgi ve Becerilerin Güvence Altına Alınma İlkesi
14. Transfer İlkesi
15. Hedefe Görelik (Uygunluk) İlkesi

1) Çocuğa Görelik İlkesi

• Soruda, Fizyolojik Hazırbulunuşluk vurgusu var ise mutlaka çocuğa görelik ilkesi aranmalıdır.
• Bu ilkede, öğrencinin; İlgi, beklenti, yaş ve gelişim durumu göz önünde bulundurulur.

Örnek: Fen bilimleri öğretmeni olan Faruk öğretmen, 6. sınıf dolaşım sistemi konusunu anlatırken, dersinde kavram haritası, konu ile ilgili bir şarkı ve büyük kan dolaşımının nasıl olduğuna dair bir drama ile dersini işlemiştir.

Bu metinde görüyoruz ki, ders içerisinde farklı zeka türlerine, ilgilere göre ders işlenmiştir. Burada Faruk öğretmen dersinde çocuğa görelik ilkesini kullanmıştır.

2) İş – Aktivite – Yaparak Yaşayarak Öğrenme – Etkin Katılım İlkesi

• Soruda, Bu çocuk bu işi yapar! vurgusu var ise iş-aktivite ilkesi aranmalıdır.
• Bu ilkede, öğrenci; Pasif alıcı değil aktiftir. Araştırandır, tartışandır, yapandır. 
• Öğrenci, yaptıklarının %90’ını hatırlar.

Örnek: Elektrik devreleri konusunda öğrencilerin devreleri kendilerinin kurması ve lamba parlaklığını etkileyen durumların neler olduğunu uygulayarak görmeleri.

3) Hayatilik – Yaşama Yakınlık – Yaşamsallık İlkesi

• Soruda, Hayatla bağ kurma mantığı aranır.
• Pragmatizm – Faydacılık düşünce yapısı vardır.
• Sınıftaki bilgiyi dışarı taşıma vardır.
• İlerlemeciliğin ürünüdür.

Örnek: Fen bilimleri dersinde öğrenilen renklerin yansıması ve soğrulması konusunun sıcak bir yaz gününde hangi renk giysi seçebileceği noktasında öğrenciye fikir vermesi.

4) Ekonomiklik İlkesi

• Soruda, Bir taşla iki kuş mantığı aranır. Yani az efor çok sonuç aranmalıdır.
• Zamandan, mekandan ve maliyetten tasarruf vardır.
• Ekonomiklik adına ilk basamak Planlama‘dır.

1. Planlama
2. Yöntem
3. Bilinçlenme

Örnek: Isı yalıtımı konusunda farklı yalıtım malzemelerini kurmak ya da satın almak yerine simülasyonlarla göstermek hem zamandan hem de masraftan tasarruf yapılmasını sağlar.

5) Güncellik – Aktüalite İlkesi

• Soruda, Yenilik, değişim, genel kültür bilgisi, belirli gün ve haftaları işleme ve medya kullanımı vurgusu aranır.
• Esnek planlıdır.

Örnek: 23 Nisan haftasında derslerde 23 Nisan vurgusunun yapılması ya da bir öğrencinin fen dersinde çevre konusunda öğrencinin küresel ısınmaya değinmesi.

6) Açıklık – Ayanilik İlkesi

• Soruda, Anlaşılırlık vurgusu aranır. Amaç konunun anlaşılır olmasıdır.
• Konunun gerçek hayatta ne işe yarayacağı söyleniyorsa cevap direkt olarak açıklık ilkesidir.

Örnek: Matematik dersinde öğretmen öğrencilerine öğrettiği 4 işlemin günlük hayatta marketten bir şeyler alırken paraüstü hesaplamalarında kullanabileceğini söylemesi.

7) Somuttan Soyuta İlkesi

• Konu İlk Kez öğreniliyorsa, çocuk işlem öncesi ya da somut işlemler dönemindeyse somutluk ilkesi aranır.
• Soruda, Görerek, dokunarak, modelleyerek öğrenme vurgusu aranır.

Örnek: Sayılarda toplama işlemini öğretmek isteyen bir öğretmenin fasulyeler ya da abaküs kullanarak öğretimini yapması.

8) Bilinenden Bilinmeyene İlkesi

• Soruda, Bilişsel Hazırbulunuşluk vurgusu aranır.
• Ön bilgi ve yeni bilgi arasında bağ kurma vardır.
• Analojiler ve bulmacalar etkilidir.

Örnek: Bölme işlemini öğretmek isteyen bir öğretmenin daha önce öğrettiği çarpma işlemi üzerinden ilerleyerek konuyu anlatması.

9) Yakından Uzağa İlkesi

• Soruda, Çevre vurgusu hakimdir. Yakın çevreden uzak çevreye ya da yakın zamandan uzak zamana doğru bir ilerleme vardır.
• En az iki öğreti olmalıdır.

Örnek: Sosyal bilgiler dersinde önce çocuğun bulunduğu yöreye ait geçim kaynaklarının neler olduğunu işlenmesi ardından bulunduğu bölgenin ve bulunduğu ülkenin geçim kaynaklarına ekonomisine değinilmesi. Ya da önce günümüz teknolojisinin anlatılması sonrasında önceki zamanlara doğru ilerlenerek teknolojinin nasıl değiştiğini ve sonraki zamanlara değinilerek nasıl değişiklikler olabileceğinin konuşulması.

10) Basitten Karmaşığa İlkesi

• Soruda, Önce basit bir konu ardından konuyla bağdaşık daha zor bir konuya geçiş vurgusu aranır.
• Bloom taksonomisi en iyi örneklerindendir.

Basitten —> Karmaşığa doğru: Bilgi —> Kavrama —> Uygulama —> Analiz —> Değerlendirme —> Sentez

Örnek: Matematik dersinde önce tek basamaklı sayıların toplanmasının öğretimi ardından iki basamaklı sayılarda toplama ve sonrasında 3 basamaklı sayılarda toplama işleminin öğretilmesi.

11) Bütünlük – Geniş Alan İlkesi

• Soruda, Konuyu disiplinlerarası işlemek, tematik işlemek, aynı konuyu farklı derslerde işlemek vurgusu aranır.
• Çocuğun, Bilişsel + Duyuşsal + Psikomotor özellikleri dikkate alınır ve bunların istenilen düzeyde gelişimini sağlar.

Örnek: 18 Mart Çanakkale Zaferi’nin sosyal bilgiler dersinde işlenmesi, türkçe dersinde 18 Mart temalı bir şiirin okunması, resim dersinde 18 Mart ile ilgili bir resim yapılması.

12) Sosyallik (Otoriteye İtaat) İlkesi

• Soruda, Kural vurgusu aranmalıdır.
• Özgürlük ilkesi olarak da bilinir.
• Kural öğretiminde ön plana çıkan ilkedir.

Örnek: Sınıf kurallarının belirlenmesi.

13) Bilgi ve Becerilerin Güvence Altına Alınması İlkesi

• Soruda, Değişmeyen konu öğretimi vardır. Daimicilik ve Esasicilik vurgusu vardır.
• Evrensel konuların öğretimi yapılır.
• Güncellik ilkesine aykırıdır.

Örnek: Bir öğretmenin 30 yıllık önce oluşturduğu not defterini hala kullanıyor olması.

14) Transfer İlkesi

• Soruda, Öğrenilen bilgilerin yeni durumlarda kullanımı vurgusu aranır.
• Tematiklik ve disiplinlerarası etkileşim vardır.

Örnek: Matematik dersinde negatif sayılar konusunu öğrenen öğrencinin fen bilimleri dersinde ısı transferi konusunda bu bilgilerini kullanarak eksi sıcaklıktaki bir cisim ile artı sıcaklıktaki bir cisim arasındaki ısı transferi uygulamasını yapabilmesi.

15) Hedefe Görelik (Uygunluk) İlkesi

• Soruda, Kazanım öğretimi vurgusu aranır.
• Bütün uygulamalar dersin kazanımına (hedef davranışlarına) uygun olmalıdır.

Örnek: Fen bilimleri öğretmeni olan Faruk öğretmen, 6. sınıf dolaşım sistemi konusunu anlatırken, dersinde hedef kazanımlar dışında hiçbir konuya yer vermemektir.

Dersin sadece kazanımlara göre işlenmesi hedefe görelik ilkesi ile alakalıdır.