Lozan Barış Antlaşması – KPSS Ders Notu

İnkılap Tarihi KPSS ders notlarına Lozan Barış Antlaşması ile devam ediyoruz. Bu yazıda Lozan Barış Antlaşması’nın detaylarına değineceğiz.

LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI (24 TEMMUZ 1923)

Lozan Barış Antlaşması’nın Genel Hatları

• TBMM, İngiltere, İtalya, Fransa, Yunanistan, Bulgaristan, Rusya, Romanya, Yugoslavya, Belçika, Portekiz ve Japonya katıldı.
• ABD gözlemci olarak katıldı. (Sadece gözlemci olarak katılmasının sebebi Monrea Doktrini’dir)
• Lozan’ı imzalayan I. TBMM, onaylayıp kabul eden II. TBMM’dir.
• M. Kemal, yapılan katliamları göstermek ve konferansa hakim olmak için İzmir’de yapılmasını talep etti. Kabul edilmedi İsviçre’nin Lozan kentinde yapıldı.
• Mondros’un yerine; Mudanya, Sevr’in yerine Lozan Antlaşması yapıldı.
• Türkiye adına; İsmet Paşa, Hasan SAKA, Dr. Rıza NUR, Haim Nahum (Yahudi) gibi isimlerin bulunduğu 34 delege katıldı.
• Kapitülasyonlar, Misak-ı Milli ve Ermeni yurdu konusunda asla taviz verilmemesi istendi.
• İkilik çıkarmak için iki hükümette seslendi. (İstanbul Hükümeti ve TBMM) – (Bu durum üzerine 1 Kasım 1922’de Saltanat Kaldırıldı; Bu durum I. TBMM’nin yaptığı ilk ve tek inkılaptır)
• İsmet Paşa “Çok ıstırap çektik, çok kan akıttık; bütün medeni milletler gibi hürriyet ve istiklal istiyoruz.” sözünü söyledi.

Lozan Barış Antlaşması’na TBMM’nin Katılma Nedenleri

• Misak-ı Milli’yi gerçekleştirmek.
• Ermeni devletinin kurulmasını engellemek.
• Kapitülasyonları kaldırmak.
• Devletler ile sorunları çözmek.

Not: Bazı konularda antlaşma sağlanmasına rağmen; Osmanlı borçları, Musul, Boğazlar, Kapitülasyonlar gibi konularda sonuç alınmayınca 4 Şubat 1922’de konferans dağıldı.

• İsmet Paşa konferans dilini Türkçe yaptı.
• İzmir İktisat Kongresi, Lozan’ın 2. etabında kapitülasyonların kaldırılmasında etkili olan kongredir!
• Lozan’ın ilk kısmında istediklerimiz olmayınca Türk Ordusu İstanbul, Boğazlar ve Musul üzerine harekete geçmek için hazırlıklara başladı. İki tarafta savaşı göze alamadıkları için Fransa’nın isteği ile 23 Nisan 1923’te tekrar toplanıldı.
• Yeniden toplanma sonucu Musul hariç tüm konularda antlaşma sağlandı.
• Lozan 24 Temmuz 1923’te imzalandı. 23 Ağustos 1923’te II. TBMM tarafından onaylandı.
• Musul sorunu 9 ay sonra görüşülecek kararı alındı.

Lozan Barış Antlaşması’nın Maddeleri

Sınırlar

• Sovyet Sınırı; Kars ve Moskova ile çizilen yerler kabul edildi.
• Suriye Sınırı; Fransa ile yapılan Ankara Antlaşması kabul edildi.
• İran Sınırı; Kasr-ı Şirin ile çizilen sınırlar küçük değişiklikler ile kabul edildi.
• Irak Sınırı; İngiltere ve Türkiye, Musul konusunda anlaşamadı, bu konu 9 ay sonrasına ertelendi.
• Batı Sınırı; Doğu Trakya Türkiye’ye verildi. Karaağaç ve yöresi Yunanistan’dan alınacak savaş tazminatına sayıldı. Ege adalarının Türkiye sınırına yakın yerlerinde Yunanistan asker bulundurmayacak kararı alındı.
• Yunan Sınırı; Mudanya Antlaşması kabul edildi.
• Bulgar Sınırı; Balkan Savaşları ile imzalanan İstanbul Antlaşması kabul edildi.

Adalar

• Bozcaada (Taşoz), Gökçeada (İmroz) ve Tavşan Adaları Türkiye’ye verildi.
• Rodos, 12 Ada ve Meis adaları İtalya’ya verildi.
• Diğer Ege adaları silahlandırılmamak şartıyla Yunanistan’a verildi.

Not: Kıbrıs ve Mısır’ın yönetimi İngilizlere verildi.

Boğazlar

• Boğazlar Milletler Cemiyeti’nin garantisinde uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecekti. (Rusya, Japonya, Bulgaristan, Türkiye’yi desteklemiştir)
• Komisyon başkanı Türk olacaktır.
• Boğazların 2 yakasında da 15er km.lik alanda asker olmayacaktır.
• Ticaret gemileri serbestçe, savaş gemileri sınırlı olarak geçebilecektir.
• Türkiye olağanüstü durumlarda asker yerleştirebilecektir.

Not: Bu durum egemenlik haklarımıza terstir fakat Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nde giderilecektir!

Kapitülasyonlar

• Tüm kapitülasyonlar kaldırıldı. (Tam olarak lehimize olan maddedir) – İzmir iktisat kongresinin büyük faydası olmuştur.

Azınlıklar

• Bütün azınlıklar Türk vatandaşı sayılacaktır.
• Hiçbir ayrıcalıkları olmayacaktır.
• İç işlerimize müdahaleler son bulmuş, Ermeni devleti hayali sona ermiştir.

Nüfus Mübadelesi

• Batı Trakya Türkleri, Gökçeada, Bozcaada ve İstanbul’da ki Rumlar mübadele dışında tutulacaktır.
• Anadolu ve Doğu Trakya’da ki Rumlar Yunanistan’da ki Türkler ile değiş tokuş edilmiştir.

Dış Borçlar

• Bu durum daha çok Fransa ile sorun oldu.
• Duyun-ı Umumiye idaresi kaldırıldı.
• Borçlar Osmanlı’dan ayrılan devletlere bölüştürüldü.
• Bize düşen kısmını TL ya da Fransız Frangı ile kağıt para esasına göre ödenmesi sağlandı, taksitlendirme yapıldı.
• 1929 Dünya Ekonomik bunalımı sebebiyle 1933’te yeniden taksitlendi.
• 1954’e kadar ödedik.

Not: Bu durum Türkiye’nin Osmanlı’nın devamı olduğunu gösterir niteliktedir.

Savaş Tazminatı

• I. Dünya Savaşı nedeniyle bizden istenen tazminattan vazgeçildi.
• Yunanistan tazminatı ödeyemeyeceğinden Karaağaç ve Bosnaköy’ü bize verdi. (Bu durum Yunanistan’ın savaş suçlusu olduğunu gösterir)

Yabancı Okullar

• Tamamı MEB’e bağlandı.
• Tarih ve Türkçe öğretmenleri Türk olacaktır.
• Türk müfettişler tarafından denetlenecektir. (Bu durum 1926’da Fransızlarla soruna dönüşecek fakat yine Lozan’da ki gibi çözülecektir)

Not: Tamamen lehimize olan maddelerden biri de yabancı okullar maddeleridir.

Fener Rum Patrikhanesi

• Türkiye’den çıkarılması gündeme geldi fakat kabul edilmedi.
• Dış güçlerle ve azınlıklarla hareket eden Fener Patrikhanesi’nin “Ekümenlik (Evrensellik)” yetkileri kaldırıldı.
• Rum Patrikhanesi’nin İstanbul’da kalmasına karar verildi.
• 1926 Medeni Kanun ile dini yetkileri dışındaki tüm yetkileri kaldırıldı.

İstanbul’un Boşaltılması

• Antlaşmadan 6 hafta sonra boşaltılacak. (6 Ekim 1923’te boşaltıldı)
• TBMM, Mısır ve Sudan’da ki haklarından vazgeçti!

Lozan Barış Antlaşması’nın Sonuçları

• Misak-ı Milli büyük ölçüde gerçekleşti.
• Misak-ı Milli tüm dünya devletleri tarafından kabul edildi.
• Yeni Türk devletinin varlığı ve bağımsızlığı tanındı.
• Günümüze kadar süren antlaşmadır.
• Çıkarları en çok zedelenen devlet İngiltere olmuştur.
• Bu antlaşma sömürge altındaki milletlere umut ve örnek olmuştur.

Lozan Barış Antlaşması’nda TBMM’nin İstediği Gibi Çözülemeyen Konular

• Musul
• Ege Adaları
• Boğazlar (Montrö’de çözülecek)
• Patrikhane
• Suriye Sınırı
• Batı Trakya

Lozan Barış Antlaşması’nda Çözülen Konular

• Patrikhane
• Ermeni meselesi
• Kapitülasyonlar
• Boğazlar
• Azınlıklar
• Yabancı okullar
• Adalar
• Dış borçlar

Kısacası Musul sorunu hariç tüm sorunlar Lozan Barış Antlaşması ile çözümlenmiştir.

Lozan Barış Antlaşması’ndan Sonra Sorun Olan Konular

• Boğazlar
• Azınlık okulları
• Suriye sınırı
• Irak sınırı (Musul)
• Nüfus Mübadelesi
• Dış borçlar
• Adalar