Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi ders notlarımıza II. Dünya Savaşı Dönemi konusu ile devam ediyoruz. Bu ders notumuzda II. Dünya Savaşı’nda Ülkeler Arası Gruplaşmalar, II. Dünya Savaşı’nda Almanya, II. Dünya Savaşı Dönemi Savaş Yılları, Asya’da Savaş, II. Dünya Savaşı’nda Barışa Doğru, Pasifik’te Savaşın Sona Ermesi, II. Dünya Savaşı’nın Sona Ermesi, II. Dünya Savaşı’nın Etkileri ve II. Dünya Savaşı’nda Türkiye konularına değineceğiz.

II. DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİ

1. II. DÜNYA SAVAŞI’NDA ÜLKELER ARASI GRUPLAŞMALAR

• İtalya’nın, Habeşistan’ı işgali İngiltere ile arasının açılmasına ve Almanya ile yakınlaşmasına neden olmuştur.
• Almanya’nın 1936’da Avusturya’nın bağımsız bir devlet olarak kalacağını kabul etmesi, İtalya-Almanya ilişkilerini geliştirmiştir. (Berlin-Roma Mihveri kurulmuştur.)
• 1936’dan itibaren Almanya’nın rejiminden dolayı SSCB’ye tavır alması, Japonya’nın da Asya içlerine kadar ilerlemek istemesi , SSCB’ye karşı Alman-Japon ittifakının kurulmasına neden olmuştur. (Berlin-Tokyo Mihveri kurulmuştur.)
• İtalya’nın da katılımıyla Berlin-Roma-Tokyo Mihveri oluşturulmuştur. (5 Kasım 1937)
• Almanya-İtalya-Japonya (Mihver Devletler)
• İngiltere-Fransa-SSCB-ABD (Müttefik Devletler) 

1.1. II. Dünya Savaşı’nda Almanya

• Versay Antlaşması’nın getirdiği zorluklar ve 1929 Dünya Ekonomik Krizi Nazilerin Hitler’in öncülüğünde diktatörlük dönemini başlatmalarına sebep olmuştur.
• Hitler’in amacı; Versay Antlaşmasından kurtulmak ve topraklarını sınır tanımadan genişletmektir. (Hayat Sahası Politikası)
• Almanya, 1938‘de Avusturya 1939’da Çekoslovakya’yı işgal etti.
• Almanya’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’ya saldırması üzerine İngiltere ve Fransa 3 Eylül’de Almanya’ya savaş açmış böylece II.Dünya Savaşı başlamıştır.

2. II. DÜNYA SAVAŞI DÖNEMİ SAVAŞ YILLARI

Savaş; Avrupa, Pasifik ve Kuzey Afrika olmak üzere üç cephede gerçekleşmiştir.

2.1. Avrupa’da Savaş

• Polonya’yı SSCB ile beraber işgal eden Almanya Moskova-Berlin paktını imzalayarak birbirlerine saldırmamayı garanti ettiler.
• Doğu sınırı güvenceye alan Almanya 1940 yılının ortalarına kadar Norveç, İsveç, Danimarka, Hollanda Belçika gibi Kuzey Avrupa ülkelerini hızla işgal etti.
• Hızla Fransa’yı Maginot hattı üzerinden işgal eden Hitler; Hava ve deniz kuvvetleri yönünden üstün olan İngiltere’ye karşı başarılı olamayacağını anlayınca SSCB’ye karşı 1941 de Barbarossa Harekatı’nı başlatmışsa da amacına ulaşamamıştır.
• 1942 yılında ikinci kez saldırıya geçen Almanya’nın amacı; Kafkaslar üzerinden İran’a geçerek petrol kaynaklarını ele geçirmek, batılıların İran yoluyla SSCB’ye yardımını engellemek ve Hindistan’a ulaşarak Japonya ile birleşmekti.
• Almanya; Kaynaklarının giderek tükenmesi ve savaşa dahil olan ABD’nin İngiltere ve SSCB’ye her türlü yardımı yapması sonucunda zor durumda kalmıştır.

a. Avrupa’da Savaşın Sona Ermesi

Casablanca Konferansı (24.01.1943)

• Roosevelt ve Churchill, Kazablanka (Atlas Okyanusu kıyısında Fas’ın en büyük liman şehri)  Konferansı’nda aldıkları kararla Mihver Devletlerin kayıtsız şartsız teslim alınması için harekete geçmişlerdir.
• İtalya’yı Kuzey Afrika’dan atan Müttefikler Avrupa’ya yönelmişlerdir.

Washington Konferansı (26 Mayıs 1943)

• Roosevelt ve Churchill ikinci cephe Fransa da açılması görüşüldü.
• Türkiye’nin de dahil olduğu balkan federasyonu kurulacak Almanya ve İtalya ilerleyişi durdurulacak.

Quebeck Konferansı (14 Ağustos 1943)

• İkinci cephenin Fransa da açılması kesinleşti.

I. Moskova Konferansı (Ekim 1943)

• İngiltere, ABD, SSCB ve Çin Dış işleri bakanlarının katılımıyla yapılan ilk geniş katılımlı konferans oldu.
• Savaş sonrası düzen için yapılan ilk toplantı oldu.
• Türkiye’den hava alanları istendi fakat Türkiye kabul etmedi.

Kahire Konferansı (22 Kasım 1943)

• İngiltere, ABD ve SSCB arasında yapıldı
• Türkiye’den İsmet İnönü katıldı. Türkiye’nin ilk katıldığı konferans oldu.

II. Moskova Konferansı (4 Şubat 1944)

• İngiltere ve SSCB arasında yapıldı.
• Balkanların siyasi nüfus olarak paylaşılmasını sağlayan konferans oldu. (Yüzdeler Antlaşması)

Yalta Konferansı (4 Şubat 1945)

• ABD, İngiltere ve SSCB arasında yapıldı.
• Birleşmiş Milletlerin kurulması kararlaştırıldı.
• Miğfer devletlere 1 Mart 1945’e kadar savaş ilan eden tüm ülkelerin Birleşmiş Milletlere alınması kararlaştırıldı.
• Türkiye bu karar üzerine Almanya ve Japonya’ya sembolik olarak savaş ilan etti.

San Francisco Konferansı (25 Nisan 1945)

• Birleşmiş Milletlerin kurulmasını gerçekleştiren konferans oldu.
• Türkiye’de konferansa katıldı.

Postdam Konferansı (17 Temmuz 1945)

• ABD, SSCB İngiltere arasında yapıldı.
• Savaş sonrası Avrupa şekillendirildi.
• Almanya ve Avusturya dörde bölündü
• İtalya Birleşmiş Milletlere alınması kararlaştırıldı.
• Boğazlar konusu gündeme geldi fakat 1936 Möntro’dan dolayı müdahale edilemedi.

b. Barışa Doğru

• 1945 yılı başında Kuzey İtalya ele geçirilmiştir.
• ABD ve İngiliz birlikleri Alman işgali altındaki Fransa’ya Normandiya (Kuzey Fransa’da coğrafi bir bölge) kıyılarından girerek Paris’e ulaşmışlardır.(26 Ağustos 1944)
• Doğuda ise Sovyet ordusu Polonya ve Baltık ülkelerine girmiş, Bulgaristan işgal edilmiş, Romanya ve Finlandiya ateşkes istemiştir.
• II. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru gelecekteki barışın şartlarını belirlemek amacıyla Roosevelt, Churchill ve Stalin arasında Yalta Konferansı yapılmıştır. (4-11 Şubat 1945)
• Daha sonra toplanan San Fransisco Konferansı sırasında Almanya kayıtsız şartsız teslim olmuş ve Avrupa’da savaş sona ermiştir. (7 Mayıs 1945)
• Potsdam Konferansı: Bu gelişmeler üzerine Müttefikler (ABD, İngiltere ve SSCB) arasında Potsdam Konfaransı’nı düzenlemişlerdir.(17 Temmuz-2 Ağustos 1945) Potsdam Konferansı’nda Almanya’nın teslim olmasından sonra ortaya çıkan sorunlar ve yapılacak olan barış antlaşmalarının şartları belirlenmiştir.
• Almanya dört işgal bölgesine ayrılarak; ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB yönetimine bırakılacak (Berlin Duvarının ortaya çıkmasına sebep oldu)
• Büyük devletlerin çıkarları doğrultusunda alınan kararlar, anlaşmazlıkların artmasına  ve dünyanın iki nüfuz bölgesine (bloka) ayrılmasına neden olmuştur.

2.1. Asya’da Savaş

a. Pearl Harlbour (İnci Limanı) Baskını ve ABD’nin Savaşa Girişi 

• ABD başkanı Roosevelt’in Japonya’ya petrol ambargosu uygulaması üzerine sorunu diplomatik yollarla çözemeyen Japonya; ABD’nin Pasifikteki üstünlüğünü simgeleyen Hawaii takım adalarından Honolulu’daki deniz ve hava üssü Pearl Harlbour’a saldırmıştır. (7 Aralık 1941)
• Bu saldırı üzerine ABD savaşa girmiştir. Monreo doktrinini terk etmiştir.

b. Pasifik’te Savaşın Sona Ermesi

• Japonya, Filipinler’de ABD kuvvetlerine yenilmiştir.
• Leyte Savaşı’nda (Leyte: Filipinler’de bir ada) Japon donanması büyük ölçüde ortadan kaldırılmıştır.
• Pasifik Adalarını alarak, Japon Adalarına ulaşmak isteyen ABD; ilk kez atom bombası kullanmıştır.(Hiroşima: Little Boy (Küçük Çocuk) 70000 kişi, Nagazaki: Fat Man (Şişman Adam) 80000 kişi ölmüştür.)
• Bu gelişmeler üzerine Japonya ile ateşkes antlaşması imzalanmış ve II. Dünya Savaşı sona ermiştir. (2 Eylül 1945) 
• İtalya, Romanya, Bulgaristan, Macaristan, ve Finlandiya ile Paris’te barış antlaşmaları yapılmıştır. (10 Şubat 1947)
• Japonya ile San Francisco’da barış antlaşması imzalanmıştır. (8 Eylül 1951)
• Almanya ile antlaşma yapılamamıştır.

2. II. DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUNDA NELER OLDU?

• Faşizm ve Nazizm gibi siyasi akımlar sona ermiştir.
• Savaşın olumsuz etkilerinden kurtulmak amacıyla birçok ülkede reformlar başlatılmıştır.
• Asya, Afrika ve Orta Doğu’da yaşayan halklar emperyalist devletlerin zayıflığını görerek, mücadeleye girişmişlerdir.
• İngiltere ve Fransa’nın ekonomileri bozulmuş, sömürgeleri üzerindeki hakimiyetleri azalmıştır.
• İtalya ve Almanya’nın toprakları işgal edilmiştir.
• Japonya, ABD tarafından işgal edilmiş ve önemli ölçüde toprak kaybetmiştir.
• SSCB savaş sonucunda Avrupa üzerindeki etkisini artırmış ve büyük bir güç haline gelmiştir.
• ABD önemli bir güç haline gelmiş, Birleşmiş Milletlerin merkezi New York, Uluslararası Para Fonu (IMF)’nun merkezi Washington olmuştur. (Avrupa merkezli uluslararası sistem sona ermiştir.)
• Birleşmiş Milletler Teşkilatı kurulmuştur. (1945)
• Soğuk Savaş Dönemi başlamış ve Dünya SSCB ve ABD öncülüğünde İdeolojik ayrılığa dayalı iki bloka ayrılmıştır.

3. II. DÜNYA SAVAŞI’NIN ETKİLERİ

• II. Dünya Savaşı’nda insan hakları ve uluslar arası anlaşmalar ihlal edilmiştir.
• 1945’te Müttefik Devletler, Potsdam Konferansı’nda II. Dünya Savaşı’nda ki hukuki olmayan ve insanlık dışı uygulamaların sorumlularının yargılanmasına karar vermişlerdir.
• Nürnberg’de (Almanya) uluslararası bir mahkeme tarafından suçlu görülen Nazi Alman yöneticileri, Nazi Partisi siyasi liderleri ve diğer suçlular da yargılanmıştır. (1945-46)
• Tokyo’da kurulan bir mahkemede Japon yöneticiler yargılanarak, cezalandırılmıştır. (1946)
• Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda kabul edilmiştir. (9 Aralık 1948)
• Birleşmiş Milletler Teşkilatı tarafından İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi kabul edilmiştir. (10 Aralık 1948) TÜRKİYE’de dahildir.  

4. II. DÜNYA SAVAŞI’NDA TÜRKİYE

• Mihver ve Müttefik Devletler II. Dünya Savaşı’nda coğrafi konumundan dolayı Türkiye’yi savaşa sokmak istemişlerdir.
• Türkiye, toprak bütünlüğü ve bağımsızlığını korumak amacıyla savaş dışı kalmıştır.

4.1. II. Dünya Savaşı’nda Türk Dış Politikası

• İngiltere ve Fransa ile Karşılıklı Yardım Antlaşması imzalanmıştır. (1939)
• Türkiye ile Almanya arasında bir “Saldırmazlık Paktı” imzalanmıştır. (1941)
• Müttefiklerin Türkiye üzerindeki beklentilerinin artması üzerine Türkiye (İsmet İnönü) ile İngiltere (Winston Churcill) arasında Adana Konferansı toplanmıştır. (30 Ocak 1943)
• Konferansta Türkiye’nin savaşa katılması gerektiği belirtilmiş fakat Türkiye, Müttefiklerle yakınlaşmakla birlikte savaş dışı kalmayı başarmıştır.
• SSCB’nin ısrarı ile Müttefik güçler Türkiye’nin savaşa girmesi için ikna edilmesi gerektiğini kararlaştırmışlardır.
• İngiltere ve Türkiye dışişleri bakanları Kahire’de bir araya gelmişlerdir. Görüşmeler sonucunda Türkiye savaş dışı kalmayı sürdürmüştür.
• Türk Dış İşleri bakanı Numan Menemencioğlu ile Anthony Eden arasında Kahire’de görüşmeler yapıldı.
• Müttefiklerin isteği üzerine Roosevelt ve Churchill, İnönü ile Kahire Görüşmeleri’ni gerçekleştirmişlerdir.(1943)
• Türkiye savaş sonrası düzenin oluşturulacağı San Francisco Konferansı’na katılabilmek ve Yalta Konferansı kararları uyarınca Birleşmiş Milletler Teşkilatı’nın asil üyeleri arasında yer alabilmek için Almanya’ya savaş açmış fakat fiilen savaşa katılmamıştır.
• Savaş boyunca Türkiye’de CHP tek partili dönemi vardır.
• Türkiye de Turancılık fikri yükselişe çıktı.
• Çatalca’da Çakmak Savunma hattı oluşturuldu.
• “Milli Koruma Kanunu” çıkarılarak üretim, dağıtım ve tüketim ilişkileri devlet kontrolü altına alınmıştır. (1940) (Petrol Ofisi,  Et ve Balık Kurumu gibi bazı kurumlar oluşturulmuştur.)
• Büyük kentlerde karne uygulamasına geçilmiştir.
• Türkiye’nin savaşa girme ihtimalinin artması üzerine savunma giderlerini karşılayabilmek amacıyla “Varlık Vergisi” (1942’de çıkarılmış, 1944’te kaldırılmıştır) ve “Toprak Mahsulleri Vergisi” (1944’te çıkarılmış, 1946’da kaldırılmıştır.) gibi olağanüstü vergiler uygulanmıştır.
• Karaborsacılık başladı.
• Köy Enstitüleri kurulmuştur. (1940)
• 1946 Milli Kütüphaneler kurulmaya başlandı.
• Savaşın olumsuz etkileri Türk Edebiyatına da yansımış ve Garip Akımı (Orhan Veli Kanık, Oktay Rıfat HOROZCU, Melih Cevdet ANDAY) ortaya çıkmıştır.
• Peyami SAFA, Ahmet Hamdi TANPINAR, Bedri Rahmi EYÜBOĞLU, Behçet NECATİGİL ve Sait Faik ABASIYANIK bu dönemin önemli şair ve yazarlarındandır.