Vatandaşlık ve Anayasa KPSS ders notlarımızı İdare Hukuku konusu ile bitiriyoruz. Türkiye Cumhuriyeti İdari Teşkilatı, İdarenin bütünlüğü ilkesi, Taşra teşkilatı, Yerinden yönetim, Kolluk, İdarenin mal edinme yolları, İdari işlemlerde yargı yolu, İdarenin düzenleyici işlemleri, İstihdam şekilleri, Memurluk, Memur olmanın genel şartları, Memurlara verilen disiplin cezaları, Memurlara tanınan haklar, Memurlara ait yükümlülükler, Memurlara yasak olan faaliyetler, Memurluğun sona ermesi konularını inceleyeceğiz.

İDARE HUKUKU

1. TÜRKİYE CUMHURİYETİ İDARİ TEŞKİLATI

• Merkezi Yönetim ve Yerinden Yönetim olmak üzere iki ana başlığa ayrılır.
• Merkezi yönetim ise Başkent Teşkilatı ve Taşra Teşkilatı olmak üzere ikiye ayrılır.
• Yerinden Yönetim ise Yer Bakımından İdareler ve Hizmet Bakımından İdareler olmak üzere ikiye ayrılır.

1.1. Merkezi Yönetim

a. Başkent Teşkilatı

• Cumhurbaşkanı
• Bakanlıklar
• Yardımcı Kuruluşlar (MGK, Danıştay, Sayıştay)

b. Taşra Teşkilatı

• İl Genel İdaresi (Vali, İl İdare Kurulu, İl İdare Şubesi)
• İlçe İdaresi (Kaymakam, İlçe İdare Kurulu, İlçe İdare Şubesi)

1.2. Yerinden Yönetim

a. Yer Bakımından İdareler

• İl Özel İdaresi (Vali, İl Encümeni, İl Genel Meclisi)
• Belediye (Belediye Başkanı, Belediye Encümeni, Belediye Meclisi)
• Köy (Muhtar, Köy İhtiyar Heyeti, Köy Derneği)

b. Hizmet Bakımından İdareler

• İdari Kurumlar
• İktisadi Kurumlar
• Bilimsel-Kültürel Kurumlar
• Sosyal Kurumlar
• Meslek Kuruluşları
• Düzenleyici-Denetleyici Kurumlar

2. İDARENENİN BÜTÜNLÜĞÜ İLKESİ

• Anayasa madde 123: İdare kuruluş ve işleviyle bir bütündür.

Hiyerarşi: Aynı tüzel kişilik içerisindeki ast-üst ilişkisidir.

İdari Vesayet: Merkezi idarenin yerinden yönetim birimleri üzerindeki denetim yetkisidir.

3. TAŞRA TEŞKİLATI

3.1. Vali (İl Genel İdaresi)

• İl idaresinin başıdır.
• Cumhurbaşkanının kararı ile atanır.
• İli, yetki genişliği ilkesine göre yönetir.
• İlde, cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme organıdır.
• Yerinden yönetim teşkilatları üzerinde vesayet, merkeze bağlı idari birimler üzerinde hiyerarşi yetkisini kullanır.
• Genel emir biçiminde düzenleyici işlem yapabilir.
• Adli ve askeri makamlar üzerinde hiyerarşi yetkisi yoktur.

3.2. Kaymakam (İlçe Genel İdaresi)

• İlçe idaresinin başıdır.
• Cumhurbaşkanı onayı ile atanır.
• İlçede idari yürütme temsilcisidir.
• Yerinden yönetim teşkilatları üzerinde vesayet, merkeze bağlı idari birimler üzerinde hiyerarşi yetkisini kullanır.
• Genel emir biçiminde düzenleyici işlem çıkaramaz.

4. YERİNDEN YÖNETİM

4.1. İl Özel İdaresi

• İlin kurulmasına dair kanunla kurulur.

İdare organları: Vali, İl Genel Meclisi, İl Encümeni

4.2. Belediye

• Cumhurbaşkanı kararı ile kurulur.
• En az 5000 nüfus gerekir.

İdare organları: Belediye Başkanı, Belediye Meclisi, Belediye Encümeni

4.3. Köy

• İçişleri Bakanlığı kararı ile kurulur.
• Nüfusun 150 – 2000 arasında olması gerekir.

İdare organları: Muhtar, Köy Derneği, Köy İhtiyar Heyeti

5. İDARİ FONKSİYONUN ÖZELLİKLERİ

• Temel amaç kamu yararıdır.
• Sürekli bir fonksiyondur
• İdari işlemin yürütülmesi için talebe gerek yoktur
• Nesneldir. Herkese eşit uygulanır.

6. İDARENİN BAŞLICA FAALİYETLERİ

• Milli güvenliğin korunması
• Kolluk faaliyetleri
• Kamu hizmetleri
• Özendirme-destekleme faaliyetleri
• İç düzen (öz yönetim) faaliyetleri
• Planlama faaliyetleri

7. KOLLUK KUVVETLERİ

7.1. Adli Kolluk ve İdari Kolluk Ayrımı

a. Adli Kolluk

• Kamu düzeninin bozulmasından sonra devreye girer.
• Bastırıcı niteliktedir.

b. İdari Kolluk

• Kamu düzeni bozulmadan düzenin devamı için görev yapan kolluktur.
• Önleyici niteliktedir.

7.2. Kolluk Makamları ve Güçleri

a. Merkezi İdare Kolluğu

• Cumhurbaşkanlığı
• İçişleri Bakanlığı
• Vali
• Kaymakam
• Polis
• Jandarma
• Sahil Güvenlik
• Bekçi

b. Mahalli İdare Kolluğu

• İl Özel İdaresi
• Belediye
• Köy
• Zabıta
• Güvenlik Korucusu

8. İDARENİN MAL EDİNME YOLLARI

• Kamulaştırma (İstimlak – Toprak)
• Kamulaştırmasız El Atma
• İstimval (Taşınır Mallar)
• Satın Alma
• Geçici İşgal (Taşınmazın etrafını çevirme)
• Devletleştirme (Şirketler üzerinde)

9. İDARİ İŞLEMLERDE YARGI YOLU

• İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır.
• Yargı yetkisi, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile sınırlı olup hiçbir surette yerindelik denetimi şeklinde kullanılamaz.
• Ancak yargı organları telafisi güç zararların doğması, idari işlemlerin açıkça hukuka aykırı olması durumlarının birlikte gerçekleşmesi halinde yürütmenin durdurulması kararı verebilir.
• Kanun, olağanüstü hallerde, seferberlik ve savaş halinde ayrıca millî güvenlik, kamu düzeni, genel sağlık nedenleri ile yürütmenin durdurulması kararı verilmesini sınırlayabilir.
• İdare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararları ödemekle yükümlüdür.

10. İDARENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİ

• Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
• OHAL Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
• Yönetmelik
• Genelge

10.1. Yönetmelik

• Cumhurbaşkanı, Bakanlıklar ve kamu tüzel kişileri çıkarır.
• Kanun ve CBK’ların uygulanmasını göstermek amacıyla çıkarılır.
• Kanun ve CBK’ya aykırı çıkarılamaz.
• Hepsi Resmi Gazete’de yayımlanmaz.
• Ülke genelinde uygulanacak yönetmelikler Resmi Gazete’de yayımlanır.
• Resmi Gazete’de yayımlandığı gün yürürlüğe girer.
• Ülke çapında uygulanacak yönetmelikler Danıştay’da denetlenir.

11. İSTİHDAM ŞEKİLLERİ

• Memurlar
• Sözleşmeli personel
• İşçiler

12. MEMURLUK

12.1. Memur Alımlarında Temel İlkeler

• Liyakat
• Sınıflandırma
• Kariyer

12.2. Memurluğa Girişte Geçerli Olan İlkeler

• Eşitlik
• Serbestlik
• Görevin gerektirdiği nitelikten başka nitelik aranmaması

12.3. Memur Olmada Genel Şartlar

• Türk vatandaşı olmak.
• 18 yaşını doldurmuş olmak.
• Askerlikle ilişiği olmamak.
• En az ortaokul mezunu olmak.
• Kamu haklarından mahrum olmamak.
• Güvenlik soruşturması-arşiv araştırmasından geçmek.
• Taksirli suçlar dışındaki suçlardan 1 yıl ya da daha fazla hapis cezası almamış olmak.
• Anayasal düzene, devlete ve devlet sırlarına yönelik suçlardan hüküm giymemek.
• Zimmet, hile, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, kaçakçılık gibi suçlardan hüküm giymemiş olmak.

12.4. Memurlara Verilen Disiplin Cezaları

• Uyarma (5 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir)
• Kınama (5 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir)
• Aylıktan kesme (10 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir)
• Kademe ilerlemesinin durdurulması (10 yıl sonra özlük dosyasından silinebilir)
• Memurluktan çıkarma (Yüksek Disiplin Kurulu tarafından verilir)

Not: Memurlara verilen her türlü disiplin cezasına karşı yargı yolu açıktır.

12.5. Memurlara Tanınan Haklar

• İzin hakkı
• Şikayet ve dava hakkı, isnat ve iftiralara karşı koruma
• Maaş -yolluk hakkı
• Güvenlik ve hizmet hakkı
• Emeklilik hakkı, çekilme hakkı
• Tazminat hakkı
• Sendika hakkı

12.6. Memurlara Ait Yükümlülükler

• Anayasa ve kanunlara sadakat
• Devlete bağlılık ve Tarafsızlık
• Emre itaat
• Hizmeti şahsen ve kesintisiz yapma
• Mal bildirimi
• Kıyafet mecburiyeti
• Dikkatli ve özenli davranma
• Resmi belge, araç gereçleri geri verme

12.7. Memurlara Yasak Olan Faaliyetler

• İkinci görev
• Ticari faaliyet
• Siyasi faaliyetlerde bulunma
• Grev
• Basına bilgi – demeç verme
• Gizli bilgileri açıklama
• Denetimindeki teşebbüsten menfaat sağlama yasağı
• Ayrıldığı kuruma karşı görev alma
• Hediye alma

12.8. Memurluğun Sona Ermesi

• Çekilme (İstifa)
• Çekilmiş sayılma
• İhraç (Çıkarılma)
• Koşullarda eksiklik
• Bağdaşmazlık
• Emeklilik
• Ölüm