Düşünme Becerileri (ÖYT) – KPSS Ders Notu

KPSS Eğitim Bilimleri sınavında yer alan konulardan biri de Düşünme Becerileri‘dir. Bu yazıda sıklıkla karşımıza çıkan 17 düşünme becerisine yer vereceğiz.

1. Yaratıcı Düşünme
2. Eleştirel Düşünme
3. Yansıtıcı Düşünme
4. Metabilişsel Düşünme (Üstbiliş – Bilişötesi – Yürütücübiliş – Bilişsel Farkındalık – Metakognizyon)
5. Özenli Düşünme
6. Koverjant Düşünme
7. Diverjant Düşünme
8. Iraksak Düşünme
9. Yakınsak Düşünme
10. Lateral (Yanal) Düşünme
11. Global Düşünme
12. Analitik Düşünme
13. Kombinasyonel (Bütünleştirici) Düşünme
14. Hipotetik Düşünme
15. Lineer (Doğrusal) Düşünme
16. Analojik Düşünme
17. Omnipotent Düşünme

1) YARATICI DÜŞÜNME

# Soruda, yenilik, orijinallik, farklılık, özgünlük aranmalıdır.

Yaratıcı Düşünmenin Özellikleri

• Öznel bakış açısına sahiptir.
• Yeniliklere açıktır.
• Çevreden esinlenebilir.
• Risk alır, kolay kolay pes etmez.
• “Aklın yolu birdir” mantığına terstir. (Özgünlük, orijinallik)
• Cesurdur.

Yaratıcı Düşünmeyi Geliştirme Yöntemleri

• Açık uçlu problem soruları sorma
• Deneme-yanılma fırsatı verme
• Soru sormaya özendirme
• Hayallere izin verme (Gerçekçi olmaya zorlamama)
• İşleve takılmama

Yaratıcı Düşünce Geliştirme Aşamaları

• Hazırlık Evresi: Ön çalışma ve gerekli malzemelerin tedariki
• Kuluçka Evresi: Fikrin olgunlaşmasını (oluşmasını) bekleme
• Aydınlanma Evresi: Hah! Buldum denilen evre. (Fikrin akla geldiği evre)
• Doğrulama Evresi: Fikri uygulama ve aksaklıkları giderme evresi.

2) ELEŞTİREL DÜŞÜNME

# Soruda, kuşku, argümantasyon, dayanaklandırma, belgeleme, nesnellik, mantık, sorgulama aranmalıdır.

Eleştirel Düşünmenin Özellikleri

• Suçlayıcı değil açıklayıcıdır.
• Temelinde kuşku vardır.
• Hiçbir bilgiye körü körüne inanmaz, sorgular.
• Nesnellik hakimdir.
• Fikirleri süzgeçten geçirir.
• İspata ihtiyaç duyar.
• Kendi içinde çelişkiyi kabul etmez, tutarlılık arar.
• İletişim kurması kolaydır.
• Ölçüt geliştirir.
• Gerçek ile tahmin arasındaki farkı görür.

3) YANSITICI DÜŞÜNME

# Soruda, deneyim, sorumluluk, ders çıkarma, hayata aktarma, içsellik aranmalıdır.

Yansıtıcı Düşünmenin Özellikleri

• Seçimler yapar ve sorumluluğu üstlenir.
• Deneyimleri üzerine düşünür, ders çıkarır.
• Bir hatası varsa düzeltir ve hayatına uygular.

4) METABİLİŞSEL DÜŞÜNME (ÜSTBİLİŞ – BİLİŞÖTESİ – YÜRÜTÜCÜBİLİŞ – BİLİŞSEL FARKINDALIK – METAKOGNİZYON)

# Soruda, öğrenmeyi öğrenme, öz kavramı aranmalıdır.

Metabilişsel Düşünmenin Özellikleri

• Hedeflerini kendi koyar.
• Ne bildiğini, ne kadar bildiğini, neler öğrendiğini, ne kadar ilerlediğini bilir ve düzenler.
• Öz disiplin, öz düzen, öz güven vb.

5) ÖZENLİ DÜŞÜNME

• Mantık ile duyguları ayırt edebilir.

6) KOVERJANT DÜŞÜNME

• Tek çözümlü düşünmedir.
• Sorunları tek bir yoldan çözer.

7) DİVERJANT DÜŞÜNME

• Çok çözümlü düşünmedir.
• Sorunlara farklı çözüm yolları ile yaklaşır.

8) IRAKSAK DÜŞÜNME

• Olaylara geniş bir açı ile bakar. 
• Birden fazla çözüm yolu ile yaklaşır.

9) YAKINSAK DÜŞÜNME

• Olaylara dar bir açı ile bakar.
• Tek bir çözüm yolu ile yaklaşır.

10) LATERAL DÜŞÜNME

• 6 şapkalı düşünmenin genel adıdır.
• Olaylara 6 şapka tekniğindeki gibi farklı açılardan bakar.

11) GLOBAL DÜŞÜNME

• Tepeden, genel bakar.

12) ANALİTİK DÜŞÜNME

# Soruda, parçalara bölme, didikleme, analiz etme, derinlemesine bakma aranmalıdır.

• Olayları parça parça ele alır. Analiz eder ve derinlemesine inceler.

13) KOMBİNASYONEL (BÜTÜNLEŞTİRİCİ) DÜŞÜNME

• Birden fazla çözümü bir arada kullanır.

14) HİPOTETİK DÜŞÜNME

# Soruda, hipotez kurma aranmalıdır.

• Olaylara geçici çözüm yollarıyla yaklaşır. (……. ise ……. olur)

15) LİNEER (DOĞRUSAL) DÜŞÜNME

• Bir problemin çözümünün en mantıklı yolunu bulup o doğrultuda düşünür.

16) ANALOJİK DÜŞÜNME

# Soruda, benzetme, bilinen üzerinden bilinmeyeni anlama aranmalıdır.

• Bilinmeyen bir kavramı bilinen bir kavrama benzeterek düşünür.

17) OMNİPOTENT DÜŞÜNME

• Ergen benmerkezciliğinin hakim olduğu düşünmedir.