YAKITLAR

1. YAKIT NEDİR?

• Isı elde etmek, araç ve makineleri çalıştırabilmek için yakılan maddelere yakıt denir.
• Evde kullandığımız odun, kömür, fuel oil yakıt olarak kullanılmaktadır.
• Taşıtlarda benzin, mazot, LPG yakıt olarak kullanılmaktadır.

2. YAKITLARIN KULLANIM ALANLARI

• Yakıtlar ısınma, ulaşım, elektrik üretimi, yemek pişirme, aydınlanma amacıyla kullanılır.
• Yakıtlar üç gruba ayrılır.

2.1. Katı yakıtlar

• Odun, taş kömürü, linyit, kok kömürü, odun kömürü katı yakıttır.
• Katı yakıtlar kül ve duman oluşturduğu için çevreye zarar verir.

Odun

• Odun ısı elde etmek amaçlı sobalarda kullanılır.
• Odunun ısı değeri fazla değildir.
• Odunlar ağaçlardan elde edildiği için ormanların yok olmasına sebep olmaktadır.
• Kurumuş ağaçlar kesilmeli, kesilen ağaçların yerine yenisi dikilmelidir.

Kömür

• Kömür yer altında madenlerden çıkarılır.
• Kömür bitki atıklarının toprak altında uzun süre kalarak sıkışması sonucu oluşur.
• Turba, linyit, taş kömürü, kok kömürü, antrasit kömür çeşitleridir.
• Enerji verme sırası en çoktan en aza doğru Antrasit > Taş kömürü >  Linyit  > Turba şeklindedir.

Antrasit

• Ülkemizde  Kastamonu’da çıkmaktadır, bir çeşit taş kömürüdür.
• Taş kömürü Zonguldak’ta, linyit ise pek çok yerde çıkmaktadır.
• Turbanın yakıt değeri ise bulunmamaktadır.
• Linyit evlerde ve termik santrallerde yakıt olarak kullanılır.

Taş Kömürü

• Çok yüksek kalorili olduğu için evlerde yakıt olarak kullanılmaz.
• Demir-çelik fabrikalarında demiri eritmek amacı ile kullanılır.

Kok Kömürü

• Taş kömüründen elde edilir. Taş kömürünün ısıtılması işleminden geçirilerek elde edilir.

Odun Kömürü

• Odunun oksijensiz ortamda ısıtılması ile odun kömürü elde edilir.
• Mangal yakmakta odun kömürü kullanılır.

2.2. Sıvı Yakıtlar

• Sıvı yakıtlar petrolden elde edilen benzin, motorin (mazot), kalorifer yakıtı, fuel oil, gaz yağı ve etil alkolden üretilen ispirto’ dur.
• Benzin, motorin(mazot), gaz yağı, fuel oil, ham petrolün rafinerilerde ayrılmasıyla üretilir.
• Petrol, canlı atıklarının yer altında zamanla fosilleşmesi sonucu oluşur.
• Dünya da enerji kaynaklarının %40’ı petrol ürünlerinden kaynaklanmaktadır.
• Ülkemizde petrol çıkmaktadır, fakat yeterli miktarda çıkmadığı için yurt dışından ithal etmek zorunda kalmaktayız.
• Sıvı yakıtlar katı yakıtlara göre daha çabuk tutuşur.

Not: LPG aslında sıvı yakıt değildir, üretilmesi ve kullanımında gaz yakıt şeklindedir, ancak taşınmada kolaylık olması açısından sıvılaştırılmıştır.

2.3. Gaz Yakıtlar

• LPG (Likit Petrol Gazı-Sıvılaştırılmış petrol gazı), doğal gaz, hava gazı, biyogaz, metan, etan gaz yakıtlardır.
• Gaz yakıtlar kül ve duman oluşturmadığı için katı ve sıvı yakıtlara göre çevreye daha az zarar verir.

Doğal Gaz

• Ülkemizde ev  ve sanayide yakıt olarak kullanılır.
• Doğal gaz kömür gibi havayı kirletmez, doğa dostudur.
• Ayrıca doğal gazla çalışan otobüslerde vardır.
• Doğal gaz ülkemizde yeteri kadar çıkmadığı için komşu ülkelerden ithal edilmektedir.

LPG (Likit Petrol Gazı)

• Sıvılaştırılmış petrol gazıdır.
• Petrolün rafinerilerde ayrılması sırasında gaz olarak açığa çıkar.
• Daha sonra sıvılaştırılarak tüp içerisinde saklanır.
• Mutfakta yemek yapmak amacıyla ve otomobillerde yakıt olarak kullanılır.

Hava gazı

• Taş kömürünün ısıtılması ile elde edilir.
• Isınma ve aydınlanma amacıyla kullanılır.
• Günümüzde kullanımı çok yaygın değildir.

Biyogaz

• Bitki ve hayvan atıklarının çürümesi sonucu oluşan gazdır.
• Biyogaz ile elektrik üretiminde ve ısınmada yararlanılır.

3. FOSİL YAKITLAR

• Bitki ve hayvan atıklarının zamanla toprak tabakaları altında kalarak sıkışması sonucu fosil yakıtlar oluşur.
• Fosil yakıtlar milyonlarca yılda oluşur.

3.1. Fosil Yakıtların Çevreye Verdiği Zarar

• Fosil yakıtlar yakıldığında çevreye ve insan sağlığına zararlı gazlar çıkarır.
• Dünya’nın ısınmasına (Küresel ısınma) neden olur.
• Bacalardan çıkan gazlar asit yağmurlarına neden olur.
• Kül ve gazlar çevre kirliliğine neden olur.
• Bu nedenle fosil yakıtların kullanımını en aza indirmek gerekir.
• Fosil yakıtlar içerisinde en az zararlı olan doğal gazdır.

4. YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

• Doğada miktarı azalmayan enerji kaynaklarına yenilenebilir enerji kaynakları denir.
• Bu enerjiyi sürekli kullanmamız azalmasına neden olmaz.
• Rüzgar enerjisi, güneş enerjisi, hidroelektrik enerji, biyokütle enerjisi, dalga enerjisi, jeotermal enerji yenilenebilir enerji kaynaklarıdır.

4.1. Rüzgar Enerjisi

• Yeryüzünde sıcaklık farkından dolayı rüzgarlar oluşur.
• Rüzgarın düzenli ve fazla estiği yerlerde, rüzgar türbinleri kurulur.
• Rüzgar türbinleri elektrik enerjisi elde edilmesini sağlar.

4.2. Güneş Enerjisi

• Güneş enerjisi yeryüzündeki enerjilerin kaynağıdır.
• Güneş enerjisi sayesinde dünyamız ısınır ve aydınlanır.
• Canlıların yaşayabilmesi için güneş enerjisine ihtiyaç vardır.
• Ayrıca güneş enerjisi ile evimizde sıcak su sağlanır, seraların ısıtılması sağlanır, güneş enerjisi ile elektrik elde edilir.

4.3. Hidroelektrik Enerjisi

• Akarsu üzerine kurulan hidroelektrik santralleri, elektrik enerjisi elde etmek için kullanılır.
• Güneş enerjisi ile buharlaşan su yağmur olarak yağar, akarsu üzerine kurulan hidroelektrik santralleri ile elektrik enerjisine dönüştürülür.

4.4. Jeotermal Enerjisi

• Yer altında bulunan magmadan elde edilen enerjidir.
• Dünya’nın  merkezine inildikçe sıcaklık artar.
• Yeryüzünde bulunan sular yer altına sızarak burada sıcaklığı artar.
• Bu sıcak sular ile elektrik üretimi, seracılık, binaların ısıtılması ve kaplıcalarda yararlanılır.