MADDENİN TANECİKLİ YAPISI

1. MADDE NEDİR?

• Kütlesi ve hacmi olan her şey maddedir.
• Maddeyi oluşturan ve maddenin özelliğini gösteren en küçük kısma maddenin taneciği (atom) denir.
• Bütün maddeler tanecikli yapılıdır.
• Isı, ışık, ses ve elektrik madde değil, enerjidir.
• Madde tanecikli yapıdadır.

2.1. Maddenin Taneciklerden Oluştuğunu Nasıl Anlarız?

a. Gaz Maddelerin Sıkıştırılabilmesi

• Şırınganın ağzını kapatıp pistona bastırdığımızda havanın sıkıştığını gözleriz.
• Hava taneciklerden oluşmuştur. Bu tanecikler arasındaki boşluk çok fazla olduğu için kolaylıkla sıkışabilmektedir.
• Gazların sıkışabilme özelliği araçların lastiğinde, yangın tüplerinde, toplarda kullanılmaktadır.
• Gazlarda boşluk bulunması gazların bütünsel olmadığını gösterir.

b. İyodun Alkolde Dağılması

• İyot alkol içinde her yere dağılır.
• Bunu renk değişiminden gözleriz.

c. Şekerin ve Tuzun Suda Çözünmesi

• Şeker ve tuz su içinde dağılır, şeker ve tuzun tadını her yerde alabiliriz.
• Tuz ve şekerin taneciklerinin su içerisinde dağılmasından kaynaklanmaktadır.

d. Boyanın Suda Dağılması

Boyayı su içerisine damlattığımızda tanecikleri her yere dağılır.

• Bütün bu olaylar maddenin bütünsel değil taneciklerden oluştuğunu ispatlar.
• Madde içinde bulunan atomlar üç çeşit hareketleri vardır.
• Bunlar titreşim, öteleme ve dönme hareketidir.

3. MADDENİN TANECİKLERİNİN HAREKETLERİ

3.1. Titreşim Hareketi

• Taneciklerin bulunduğu yerde sağa-sola, aşağı-yukarı ve öne-arkaya hareket etmesine titreşim denir.
• Maddenin bütün hallerinde titreşim hareketi vardır.

3.2. Öteleme Hareketi (Yer Değiştirme)

• Taneciklerin birbiri üzerinde kayarak yer değiştirmesine öteleme denir.
• Sıvı ve gazlar öteleme hareketi yapar.
• Oda içerisine parfüm sıkıldığında, suya şeker atıldığında tanecikler öteleme hareketi yaparak dağılır.

3.3. Dönme Hareketi

• Kendi ekseni etrafında hareket etmedir.
• Sıvı ve gaz tanecikler dönme hareketi yapar.

4. MADDENİN HALLERİ

• Madde katı, sıvı ve gaz olarak üç halde bulunur.

4.1. Katı Hal

• Maddenin en düzenli halidir.
• Taneciklerin arasındaki boşluk çok azdır.
• Sıkıştırılamaz.
• Akışkan değildir.
• Belirli bir şekli ve hacmi vardır.
• Tanecikler titreşim hareketi yapar, öteleme ve dönme hareketi yapmaz.

4.2. Sıvı Hal

• Tanecikleri arasındaki boşluk katılara göre daha fazladır.
• Sıkıştırılamaz olarak kabul edilir.
• Akışkandır.
• Belirli bir hacmi vardır.
• Bulundukları kabın şeklini alır.
• Tanecikleri titreşim, dönme ve öteleme hareketi yapar.
• Sıvı tanecikleri birbirleri üzerinden kayma hareketleri yaparak akışkan özelliği kazanırlar.

4.3. Gaz Hal

• Maddenin en düzensiz halidir.
• Tanecikler bağımsız hareket eder.
• Tanecikleri arasında çok fazla boşluk vardır.
• Sıkıştırılabilir.
• Sıkıştırıldıkça (basınç arttıkça) taneciklerin arasındaki boşluk azalır.
• Büyük bir kapta (basınç azaldıkça) taneciklerin arasındaki boşluk artar.
• Akışkandır.
• Belirli bir şekli ve hacmi yoktur.
• Bulundukları kabın her tarafını doldurur.
• Tanecikleri titreşim, dönme ve öteleme hareketi yapar.

Not: Sünger gibi katı maddeler içerisinde boşluk bulunması ve esnek olmasından dolayı sıkışır.
Tuzluktan akan tuz, katıların akışkan olduğunu göstermez, tanecik boyutunda tuz akışkan değildir

Maddenin ısı alarak veya ısı vererek bir halden başka hale geçmesine hal değişimleri denir.

• Katı madde ısı alınca taneciklerin titreşim hareketi artar.
• Katı maddenin tanecikleri belirli bir sıcaklıktan sonra bir arada kalamaz.
• Katı madde eriyerek sıvı hale dönüşür.
• Sıvı madde ısı aldıkça tanecikler daha hızlı hareket eder.
• Sıvı içerisindeki tanecikler bir arada tutunamaz, tanecikler birbirinden uzaklaşır.
• Sıvı madde buharlaşarak gaz hale geçer.