F.5.1.3. Ay’ın Hareketleri ve Evreleri

Önerilen Süre: 8 ders saati (3. ve 5. Hafta)

Konu / Kavramlar: Dönme hareketleri ve sonuçları, dolanma hareketleri ve sonuçları, Ay’ın evreleri

F.5.1.3.1. Ay’ın dönme ve dolanma hareketlerini açıklar.

a. Ay’ın dönme hareketi yaptığı belirtilir.

b. Ay’ın dolanma hareketi yaptığı belirtilir.

c. Zaman dilimi olarak ay kavramına değinilir.

F.5.1.3.2. Ay’ın evreleri ile Ay’ın Dünya etrafındaki dolanma hareketi arasındaki ilişkiyi açıklar.

a. Ay’ın ana ve ara evreleri arasındaki farkı / farkları belirtilir.

b. Evrelerin oluş sırasına bağlı olarak isimleri belirtilir.

c. Ay’ın iki ana evresi arasında geçen sürenin bir hafta olduğu belirtilir.

AY’IN HAREKETLERİ VE EVRELERİ

• Ay, Dünya’nın doğal uydusudur.
• Ay, Dünya’ya en yakın gök cismidir.

1. AY’IN HAREKETLERİ

• Ay, Dünya gibi hareket halindedir.
• Ay’ın üç çeşit hareketi vardır.
• Ay’ın hareketleri: Kendi ekseni etrafında, Dünya etrafında ve  Güneş etrafında hareket eder.
• Ay’ın kendi ekseni etrafında ve Dünya etrafındaki hareketini yaklaşık 27 günde tamamlar. (27 gün 8 saat)
• Ay evreleri yaklaşık 29 günde tamamlanır, bu süreye 1 ay denir. (29 gün 12 saat)
• Ay, Dünya etrafında bir kez döndüğünde, kendi ekseni etrafında da bir kez dolanır.
• Dünya’dan Ay’a bakıldığında Ay’ın hep aynı tarafı görülür. Kendi ekseni etrafında ve Dünya etrafında dönme süresi eşit olduğu için aynı yüzü görünmektedir.
• Ay’ın Dünya’dan görülmeyen tarafına Ay’ın karanlık  yüzü denir.
• Ay’ın Güneş etrafındaki hareketi Dünya ile eş zamanlı olarak 365 gün 6 saattir.
• Ay, Dünya ve kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru (Saat yönünün tersi veya sağdan sola) döner.

2. AY NEDEN DEĞİŞİK ŞEKİLLERDE GÖRÜNÜR?

Gece gökyüzüne baktığımızda Ay’ın farklı şekillerde görmekteyiz. Bunun nedeni Ay ışık kaynağı olmadığı içindir. Eğer ışık kaynağı olsaydı Güneş gibi hep aynı şekli görecektik. Ay Güneş’ten aldığı ışığı yansıtmaktadır. Ay,  Dünya etrafındaki yerine göre farklı şekillerde görünmektedir.

3. AY’IN EVRELERİ

• Ay ışık kaynağı değildir.
• Ay, Güneş’ten aldığı ışığı yansıtmaktadır.
• Ay her gece farklı şekillerde görünür. Buna ayın evreleri denir.
• Ay’ın 4 ana, 4 ara evresi olmak üzere 8 evresi bulunur. (Ara evreler 2 defa tekrar eder)
• Ay’ın ana evreleri yaklaşık bir hafta sürer.

3.1. Yeni Ay

• Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde, yeni ay evresi oluşur.
• Ay’ın karanlık bölgesi Dünya’ya dönük olduğu için Ay gökyüzünde görülmez.
• Ay’ın tamamen karanlık olduğu evredir.

3.2. Hilal

• Ay, Güneş’in doğusunda olduğu zamanda görülür.
• Dünya’dan bakıldığında Ay ters “C” harfi gibidir.

3.3. İlk Dördün

• Bir hafta sonra Ay’ın sağ tarafının aydınlandığı evredir.
• Ay’ın şekli D harfine benzer.

3.4. Şişkin Ay

• Ay, ilk dördün evresi ile dolunay evresi arasında görülen ara evredir.

3.5. Dolunay

• Bir hafta sonra Dünya, Güneş ve Ay’ın ortasındadır.
• Ay’ın parlak tarafı Dünya’ya bakmaktadır.
• Ay tamamen parlak görünür.

3.6. Şişkin Ay

• Şişkin ay, dolunay evresi ile son dördün evresi arasında görülen ara evredir.

3.7. Son Dördün

• Bir hafta sonra Ay’ın sol tarafı aydınlandığı evredir.
• Ay’ın şekli ters D harfine benzer.

3.8. Hilal

• Ay, Güneş’in doğusunda olduğu zaman gerçekleşir.
• Dünya’dan bakıldığında Ay “C” harfi gibi görünür.

Not!

• Türk bayrağındaki hilal şekli son dördün ile yeni ay arasında görülür.
• Hicri takvim Ay’ın Dünya etrafındaki hareketi esas alınarak yapılmıştır.
• Ay’ın Dünya etrafındaki hareketinden dolayı deniz ve okyanus sularında yükselme ve alçalma gerçekleşir, buna gelgit (Medcezir) denir.
• Ay’ın ilk haritasını çizen bilim insanı Ali Kuşçu‘dur.

AY’IN EVRELERİ VİDEOSU